Người đã có bằng đại học ngành khác muốn đứng lớp mầm non thường phải học thêm một văn bằng ngành Giáo dục Mầm non, phổ biến nhất là văn bằng hai đại học hoặc chương trình cao đẳng sư phạm mầm non. Chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, vốn là lối vào cho người trái ngành dạy phổ thông, thường không đủ để được xếp vào vị trí giáo viên mầm non vì Luật Giáo dục 2019 đặt chuẩn là bằng cao đẳng sư phạm trở lên.
Chuyển nghề sang mầm non ở tuổi ba mươi, bốn mươi ngày càng hay gặp: người làm văn phòng sau khi có con nhận ra mình thích làm việc với trẻ, người học ngoại ngữ muốn dạy ở trường song ngữ, người làm nghệ thuật muốn đưa nghề của mình vào lớp học. Quyết định này đáng làm nếu bạn biết trước đường đi và những gì phải đánh đổi. Phần dưới so sánh các lộ trình, những việc làm được trong lúc học, kỹ năng nghề cũ dùng lại được, những cú sốc thường gặp và một kế hoạch chuyển tiếp.
Các lộ trình học, đặt cạnh nhau
Bảng dưới so sánh các đường thường được nhắc tới. Chương trình cụ thể, thời gian và điều kiện xét tuyển do từng trường công bố, nên coi bảng như hướng đọc chứ không phải cam kết.
| Lộ trình | Dành cho ai | Đối chiếu chuẩn giáo viên mầm non | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Văn bằng hai đại học ngành Giáo dục Mầm non | Người đã có một bằng đại học | Đạt và trên chuẩn khi tốt nghiệp | Một số học phần chung được miễn, thời gian ngắn hơn học từ đầu; thường học ngoài giờ hành chính |
| Cao đẳng sư phạm mầm non | Người muốn đi nhanh, chấp nhận học lại bậc cao đẳng | Đạt chuẩn tối thiểu | Có thể liên thông lên đại học sau; kiểm hình thức học có hợp lịch làm việc không |
| Liên thông từ trung cấp hoặc cao đẳng sư phạm ngành khác | Người đã có bằng sư phạm ở cấp hoặc ngành khác | Đạt khi tốt nghiệp ngành Giáo dục Mầm non | Hỏi trường về học phần được công nhận |
| Chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm | Người có cử nhân chuyên ngành muốn dạy phổ thông | Thường không đủ cho vị trí giáo viên mầm non | Có ích cho hiểu biết sư phạm chung, nhưng không thay được văn bằng chuyên ngành |
| Khoá ngắn hạn về phương pháp (Montessori, song ngữ, kỹ năng lớp học) | Ai cũng học được | Không phải văn bằng, không tính là đạt chuẩn | Bổ sung tốt sau khi đã có bằng; cẩn trọng với lời quảng cáo "học xong đứng lớp ngay" |
Trước khi đăng ký, hỏi bằng văn bản với phòng hoặc sở giáo dục nơi bạn định làm việc: với văn bằng hiện có của bạn, chương trình định học có giúp bạn đạt chuẩn giáo viên mầm non không. Một câu trả lời rõ từ đầu tránh được việc học xong mới biết thiếu.
Trong lúc học: có thể làm gì ở trường mầm non
Nhiều người muốn vào môi trường mầm non ngay, không chờ học xong. Đây là ý hay, vì vài tháng làm việc gần trẻ sẽ cho bạn biết rõ mình có hợp nghề không, trước khi đầu tư hết thời gian học. Các vị trí thường gặp ở trường tư thục là trợ giảng, giáo viên hỗ trợ trong lớp có giáo viên chính, nhân viên phụ trách hoạt động ngoại khoá, hoặc vị trí văn phòng như tuyển sinh, chăm sóc phụ huynh. Với người có ngoại ngữ tốt, trường song ngữ đôi khi tuyển trợ giảng tiếng Anh.
Cần phân biệt rõ: những vị trí này không phải giáo viên chủ nhiệm lớp, và nhà trường không thể giao cho người chưa đạt chuẩn đứng lớp một mình như giáo viên. Vai trò người chăm sóc trẻ, bảo mẫu ở nhóm trẻ có quy định và yêu cầu riêng; đó là một nghề khác, không nên coi là "giáo viên chưa có bằng".
Khi làm trợ giảng, hãy coi đây là đợt thực tập dài có lương. Xin phép quan sát giáo viên chính lập kế hoạch, ghi lại cách họ xử lý tình huống, hỏi lý do sau mỗi quyết định. Những gì học được ở đây sẽ làm phần thực tập trong chương trình học của bạn nhẹ hơn nhiều, và cho bạn người giới thiệu khi đi xin việc chính thức.
Mang được gì từ nghề cũ
Ngoại ngữ. Người học ngôn ngữ có lợi thế ở trường song ngữ và lớp có chương trình làm quen ngoại ngữ. Tuy vậy, dạy trẻ ba tuổi khác dạy người lớn: câu ngắn, nhiều lặp lại, gắn với hành động. Kiến thức ngữ pháp sâu ít dùng tới, khả năng phát âm rõ và dùng ngôn ngữ trong sinh hoạt hằng ngày dùng nhiều hơn.
Nghệ thuật và thủ công. Họa sĩ, nhạc công, người làm đồ thủ công đưa được nhiều chất liệu thật vào lớp. Bài học chuyển nghề ở đây là chuyển từ "làm sản phẩm đẹp" sang "để trẻ tự khám phá chất liệu", kể cả khi sản phẩm của trẻ trông lộn xộn.
Tổ chức, quản lý. Người từng làm quản lý dự án, kế toán, hành chính thường giỏi lập kế hoạch, giữ sổ sách, quản lý thời gian. Đó là kỹ năng giúp làm tốt phần hồ sơ, kế hoạch giáo dục, và về lâu dài mở đường sang quản lý trường.
Kinh nghiệm làm cha mẹ. Người đã nuôi con hiểu cảm giác của phụ huynh khi gửi trẻ, nên thường giao tiếp với gia đình trẻ dễ hơn. Điều cần cẩn trọng là đừng lấy cách nuôi con của mình làm chuẩn cho mọi gia đình; mỗi trẻ, mỗi nhà một khác.
Kỹ năng làm việc với khách hàng. Người từng làm bán hàng, dịch vụ quen lắng nghe phàn nàn và giữ bình tĩnh. Đây là kỹ năng quý khi làm việc với phụ huynh, miễn là bạn nhớ vai trò của mình là nhà giáo, không phải người chiều lòng khách.
Những cú sốc người chuyển nghề hay gặp
Cú sốc đầu tiên là nhịp làm việc. Ở văn phòng, bạn có thể tự sắp xếp, đứng dậy pha cà phê, trả lời thư lúc thuận tiện. Ở lớp mầm non, từ giờ đón đến giờ trả, gần như mỗi phút đều thuộc về trẻ; nghỉ trưa thường là trông trẻ ngủ. Nhiều người chuyển nghề mô tả tuần đầu là mệt về thể chất hơn bất kỳ công việc nào trước đó.
Cú sốc thứ hai là thu nhập và vị thế. Người từng có vị trí khá ở nghề cũ phải làm lại từ vị trí mới vào nghề, thường bên cạnh đồng nghiệp trẻ hơn mình nhiều tuổi nhưng giàu kinh nghiệm đứng lớp hơn. Trước khi chuyển, nên tìm hiểu mức thu nhập thực tế của giáo viên mới ở loại trường bạn nhắm tới, và tính xem gia đình có chịu được giai đoạn chuyển tiếp không.
Cú sốc thứ ba là cảm giác mình chậm. Người đi làm lâu quen được công nhận là giỏi việc. Ở lớp mầm non, một cô mới ra trường có thể dỗ trẻ khóc nhanh hơn bạn rất nhiều. Chấp nhận làm người học là điều kiện để qua giai đoạn này. Người chuyển nghề thành công thường là người dám hỏi, dám nhờ dự giờ, không ngại bị góp ý bởi người trẻ hơn.
Đọc gì trước khi vào học để không bỡ ngỡ
Người chuyển nghề có lợi thế là quen tự học. Bốn nhóm tài liệu dưới đây đều có thật, miễn phí hoặc dễ tìm, và giúp bạn hiểu ngôn ngữ của nghề trước khi ngồi vào lớp:
- Chương trình giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo (bản hợp nhất năm 2021): cho biết mục tiêu, nội dung và cách đánh giá cho nhóm trẻ và lớp mẫu giáo theo năm lĩnh vực phát triển.
- Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi ban hành năm 2010: bốn lĩnh vực, hai mươi tám chuẩn, một trăm hai mươi chỉ số, giúp hình dung một đứa trẻ năm tuổi thường làm được gì.
- Điều lệ trường mầm non ban hành kèm Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT: nhiệm vụ, quyền của giáo viên, số trẻ tối đa mỗi nhóm lớp, những hành vi giáo viên không được làm.
- Tài liệu phổ thông về phát triển não bộ và quan hệ người lớn với trẻ của Center on the Developing Child, Đại học Harvard, như các bài về tương tác qua lại "serve and return": ngắn, có nền nghiên cứu, đọc bằng tiếng Anh.
Đọc trước không thay được việc học chính thức, nhưng giúp bạn đặt câu hỏi tốt hơn với giảng viên và với giáo viên hướng dẫn. Nó cũng giúp bạn nhận ra sớm nội dung nào của nghề làm mình hứng thú nhất.
Một kế hoạch chuyển tiếp mười hai đến hai mươi bốn tháng
Kế hoạch dưới đây giả định bạn đang có việc làm toàn thời gian và cần thu nhập ổn định trong lúc chuyển. Thời gian có thể dài hơn tùy chương trình học.
- Tháng thứ nhất đến thứ ba: hỏi chuyện giáo viên đang dạy, tham gia tình nguyện với trẻ nhỏ vào cuối tuần, đọc Chương trình giáo dục mầm non để hình dung công việc.
- Tháng thứ ba đến thứ tư: hỏi phòng hoặc sở giáo dục về đường học đạt chuẩn với văn bằng của bạn; chọn trường đào tạo và hình thức học hợp lịch.
- Tháng thứ tư đến thứ sáu: nhập học, giữ việc cũ; lập quỹ dự phòng cho giai đoạn thu nhập giảm.
- Từ tháng thứ sáu: nếu được, chuyển sang làm trợ giảng hoặc vị trí bán thời gian ở trường mầm non, để vừa học vừa làm trong nghề mới.
- Trong suốt thời gian học: giữ nhật ký nghề, ghi lại tình huống, câu hỏi, cách giáo viên giỏi xử lý. Đây sẽ là tư liệu cho thực tập và cho buổi phỏng vấn sau này.
- Khi gần tốt nghiệp: chuẩn bị hồ sơ, xin thư giới thiệu từ trường nơi bạn trợ giảng, ứng tuyển vị trí giáo viên.
Điểm mấu chốt của kế hoạch là thử nghề sớm. Nếu sau vài tháng làm việc gần trẻ mà bạn thấy không hợp, bạn mất ít hơn nhiều so với khi đã học xong và bỏ việc cũ.
Câu hỏi nên tự trả lời trước khi bỏ việc cũ
Năm câu hỏi dưới đây không có đáp án đúng sai, nhưng trả lời thật lòng giúp quyết định chắc hơn:
- Bạn đã từng ở với một nhóm trẻ ba đến năm tuổi liền nhiều giờ, không phải con mình, chưa? Cảm giác cuối buổi ra sao?
- Phần nào của công việc giáo viên mầm non bạn hình dung mình thích, phần nào bạn hình dung mình sẽ ghét? Hỏi một giáo viên đang dạy xem hình dung đó có đúng không.
- Gia đình bạn có chịu được giai đoạn học và giai đoạn đầu với thu nhập thấp hơn không, kéo dài bao lâu?
- Sức khoẻ của bạn, nhất là lưng, đầu gối và giọng nói, có chịu được việc cúi, ngồi thấp, nói nhiều cả ngày không?
- Ba năm sau, bạn muốn đứng lớp, làm chuyên môn, hay làm quản lý? Câu trả lời ảnh hưởng tới việc chọn bậc học và loại trường.
Nếu bạn trả lời được cả năm câu và vẫn muốn đi, đó là dấu hiệu tốt. Nhiều giáo viên mầm non giỏi bắt đầu nghề ở tuổi trưởng thành, và kinh nghiệm sống của họ là một phần làm nên cách họ ở với trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Ba mươi lăm tuổi mới học mầm non có muộn không?
Không có giới hạn tuổi cho việc học văn bằng hai hay cao đẳng sư phạm mầm non. Điều cần tính là sức khoẻ, thời gian học và quãng làm nghề còn lại. Với trường công lập, các đợt tuyển dụng viên chức có thể có điều kiện riêng, nên đọc kỹ thông báo của địa phương.
Có chứng chỉ Montessori thì có được đứng lớp mầm non không?
Chứng chỉ Montessori hay các khoá phương pháp khác là bổ sung chuyên môn, không phải văn bằng đào tạo giáo viên theo Luật Giáo dục. Để được xếp vào vị trí giáo viên mầm non, bạn vẫn cần bằng cao đẳng sư phạm trở lên theo chuẩn trình độ.
Văn bằng hai ngành Giáo dục Mầm non mất bao lâu?
Thời gian phụ thuộc chương trình của từng trường và số học phần được miễn dựa trên bằng đại học thứ nhất. Thường ngắn hơn học đại học từ đầu. Nên xin chương trình đào tạo chi tiết và lịch học trước khi đăng ký để tính khả năng vừa học vừa làm.
Làm trợ giảng ở trường song ngữ có cần bằng sư phạm không?
Yêu cầu với trợ giảng do từng trường đặt ra, nhiều nơi nhận người có ngoại ngữ tốt và kỹ năng làm việc với trẻ, chưa cần bằng sư phạm. Tuy vậy, trợ giảng không được giao đứng lớp độc lập như giáo viên, và nếu muốn tiến lên vị trí giáo viên vẫn cần đạt chuẩn trình độ.
Người chuyển nghề có nên chọn trường công hay trường tư?
Trường tư thường linh hoạt hơn trong tuyển dụng và cho phép vào làm trợ giảng khi đang học, nên hợp với giai đoạn chuyển tiếp. Trường công có quy trình tuyển dụng viên chức theo đợt và điều kiện rõ ràng. Nhiều người bắt đầu ở trường tư rồi cân nhắc thi tuyển công lập sau khi đủ chuẩn.