Muốn làm giáo viên mầm non, bạn cần tốt nghiệp ngành Giáo dục Mầm non ở bậc cao đẳng (mức chuẩn tối thiểu theo Luật Giáo dục 2019) hoặc đại học. Phần lớn trường tuyển sinh ngành này có môn năng khiếu như đọc, kể diễn cảm và hát, kết hợp với môn văn hoá. Sinh viên sư phạm hệ chính quy có thể được hỗ trợ học phí và chi phí sinh hoạt theo Nghị định 116/2020/NĐ-CP, kèm nghĩa vụ làm việc trong ngành sau khi ra trường.
Câu hỏi khó hơn chuyện thi gì là: mình có hợp nghề không. Mầm non là nghề có tỷ lệ người bỏ việc đáng kể trong vài năm đầu, phần lớn vì hình dung trước khi vào khác xa thực tế. Phần dưới nói về nội dung ngành học, so sánh cao đẳng và đại học, cách thi năng khiếu, chính sách hỗ trợ, các tố chất giúp người ta trụ lâu, và cách thử nghề trước khi quyết định.
Ngành Giáo dục Mầm non thật ra học những gì
Nhiều người nghĩ học mầm non là học hát, múa, làm đồ chơi. Những kỹ năng đó có trong chương trình, nhưng chỉ là một phần. Khối kiến thức nền gồm tâm lý học trẻ em, sinh lý và vệ sinh trẻ em, dinh dưỡng, phòng bệnh và sơ cứu, giáo dục học mầm non. Đây là phần giúp bạn hiểu vì sao trẻ hai tuổi hay nói "không", vì sao trẻ bốn tuổi bịa chuyện mà không phải nói dối, vì sao một trẻ ăn chậm có thể do kỹ năng nhai chứ không do lười.
Khối phương pháp dạy theo từng lĩnh vực phát triển mà chương trình giáo dục mầm non đặt ra: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm và kỹ năng xã hội, thẩm mỹ. Mỗi lĩnh vực có học phần riêng về cách tổ chức hoạt động, chẳng hạn làm quen với toán, phát triển ngôn ngữ và làm quen chữ viết, tổ chức trò chơi, khám phá môi trường xung quanh. Khối nghệ thuật gồm âm nhạc, múa, tạo hình, văn học thiếu nhi.
Phần quan trọng nhất là thực tập ở trường mầm non, thường chia nhiều đợt từ kiến tập (chủ yếu quan sát) tới thực tập (đứng lớp có người hướng dẫn). Sinh viên học được nhiều nhất ở đây: lần đầu chịu trách nhiệm cho ba chục trẻ trong giờ ra sân, lần đầu bị một phụ huynh hỏi khó. Khi chọn trường để học, hỏi kỹ về số đợt thực tập và trường mầm non nào nhận sinh viên.
Cao đẳng hay đại học: so sánh để quyết định
Cả hai bậc đều đạt chuẩn trình độ để làm giáo viên mầm non. Khác nhau nằm ở thời gian, chiều sâu và những cánh cửa về sau.
| Tiêu chí | Cao đẳng sư phạm mầm non | Đại học Giáo dục Mầm non |
|---|---|---|
| Thời gian học thường gặp | Khoảng ba năm | Khoảng bốn năm |
| Đối chiếu chuẩn trình độ | Đạt mức chuẩn tối thiểu | Trên chuẩn |
| Chiều sâu chương trình | Tập trung kỹ năng đứng lớp | Thêm học phần lý luận, nghiên cứu, quản lý |
| Đi làm sớm | Ra trường sớm hơn một năm | Muộn hơn nhưng hồ sơ mạnh hơn khi tuyển |
| Học tiếp về sau | Có thể liên thông lên đại học khi đã đi làm | Có thể học thạc sĩ giáo dục học, quản lý giáo dục |
| Cửa phát triển nghề | Đủ cho vị trí giáo viên; một số vị trí quản lý, hạng cao thường đòi bằng cao hơn | Thuận hơn khi xét thăng hạng, làm tổ trưởng, quản lý, đào tạo giáo viên |
Nếu bạn chắc chắn muốn đứng lớp và cần đi làm sớm, cao đẳng rồi liên thông là đường thực tế. Nếu bạn nghĩ về lâu dài tới quản lý, đào tạo giáo viên hay nghiên cứu, đại học từ đầu tiết kiệm thời gian hơn. Thời gian học cụ thể theo chương trình từng trường.
Thi tuyển: môn văn hoá và môn năng khiếu
Ngành Giáo dục Mầm non ở phần lớn trường xét tuyển bằng tổ hợp có môn năng khiếu, thường được gọi chung là khối M. Môn năng khiếu hay gặp là đọc, kể diễn cảm và hát; có trường thêm vận động hoặc nội dung khác. Điểm môn văn hoá lấy từ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc học bạ, theo đề án tuyển sinh của từng trường. Vì mỗi trường tự công bố đề án mỗi năm, nên đọc trực tiếp đề án của trường mình nhắm, kể cả lịch thi năng khiếu thường diễn ra trước khi có điểm thi tốt nghiệp.
Ngành sư phạm có ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định hằng năm, nghĩa là dưới một mức điểm nhất định thì không được xét tuyển dù trường còn chỉ tiêu. Điều này nhằm giữ chất lượng người vào nghề dạy học.
Môn năng khiếu không đòi bạn là ca sĩ. Người chấm thường nhìn vào giọng đọc rõ, có cảm xúc, biết ngắt nghỉ, hát đúng nhịp đúng giai điệu, phong thái tự nhiên khi đứng trước người khác. Luyện vài tháng với người hướng dẫn, đọc to truyện thiếu nhi mỗi ngày, thu âm lại để nghe chính mình, là cách chuẩn bị hiệu quả. Chọn bài hát thiếu nhi phù hợp giọng của mình thay vì bài khó.
Chính sách hỗ trợ sinh viên sư phạm và nghĩa vụ đi kèm
Nghị định 116/2020/NĐ-CP quy định chính sách hỗ trợ tiền đóng học phí và chi phí sinh hoạt cho sinh viên sư phạm hệ chính quy, áp dụng từ khoá tuyển sinh năm 2021. Sinh viên được hỗ trợ ký cam kết với cơ sở đào tạo; sau khi tốt nghiệp phải làm việc trong ngành giáo dục trong một khoảng thời gian tính theo thời gian đã được hưởng hỗ trợ. Không thực hiện cam kết thì phải bồi hoàn khoản đã nhận, trừ các trường hợp được miễn theo quy định.
Chính sách này đã được sửa đổi, bổ sung sau khi áp dụng, và chi tiết như mức hỗ trợ, cách đặt hàng đào tạo giữa địa phương với trường, điều kiện bồi hoàn có thể thay đổi. Vì vậy, khi nhập học hãy đọc kỹ bản cam kết, hỏi phòng công tác sinh viên về văn bản đang áp dụng và giữ bản cam kết của mình.
Cân nhắc thật: hỗ trợ giúp giảm gánh nặng tài chính khi đi học, nhưng nó gắn bạn với ngành trong một thời gian sau tốt nghiệp. Nếu bạn chưa chắc muốn làm giáo viên, đó là thêm một lý do để thử nghề trước khi nộp hồ sơ, như phần cuối bài gợi ý.
Tố chất giúp người ta ở lại với nghề
Sức bền thể chất. Một ngày của giáo viên mầm non gồm cúi, bế, ngồi thấp, đứng lâu, đi lại liên tục, nói to để cả lớp nghe. Người có vấn đề về lưng, giọng hay dễ mệt cần tính trước cách giữ sức.
Chịu được sự lặp lại và tiếng ồn. Trẻ nhỏ học qua lặp lại: cùng một câu chuyện, cùng một bài hát, cùng lời nhắc rửa tay mỗi ngày. Lớp mầm non cũng hiếm khi yên tĩnh. Người cần môi trường tĩnh để làm việc sẽ khó chịu kéo dài.
Không ngại việc chăm sóc. Vệ sinh, thay quần áo, lau dọn, cho ăn là một phần lớn của công việc, nhất là ở nhóm trẻ dưới ba tuổi. Người coi đó là việc phụ, không phải giáo dục, thường thất vọng sớm.
Tò mò về trẻ. Giáo viên trụ lâu thường thấy hứng thú khi quan sát trẻ: vì sao bé này hôm nay khác, vì sao trò chơi này cuốn cả lớp. Sự tò mò đó giữ cho công việc không thành chuỗi việc lặp.
Bình tĩnh khi có sự cố. Trẻ ngã, trẻ sốt đột ngột, trẻ hóc thức ăn, hai trẻ cắn nhau: mỗi tuần đều có chuyện bất ngờ. Người hợp nghề không phải người không sợ, mà là người giữ được giọng bình tĩnh, làm đúng các bước sơ cứu đã học, báo đúng người và ghi lại sự việc. Kỹ năng này rèn được qua đào tạo và thực tập, nhưng nên tự hỏi mình phản ứng thế nào trong tình huống gấp.
Giao tiếp được với người lớn. Nhiều người vào nghề vì thích trẻ nhưng lại mệt nhất vì phụ huynh, đồng nghiệp và quản lý. Biết lắng nghe, giải thích bình tĩnh, đặt ranh giới lịch sự là kỹ năng phải có.
Thử nghề trước khi chọn ngành
Thời gian và công sức bỏ vào ba, bốn năm học là lớn. Một vài việc dưới đây giúp bạn biết mình có hợp nghề không trước khi nộp hồ sơ:
- Hỏi chuyện hai ba giáo viên mầm non đang dạy, ở loại trường khác nhau. Hỏi về một ngày cụ thể của họ, việc họ thích nhất và mệt nhất, chứ không hỏi chung chung "nghề có vất vả không".
- Xin tham gia tình nguyện ở một sự kiện cho trẻ nhỏ, lớp hè, hoặc hoạt động thiếu nhi ở khu dân cư, để thử ở với trẻ ba đến sáu tuổi vài giờ liền.
- Nếu có người quen là giáo viên, hỏi xem có thể ngồi quan sát một buổi sáng ở trường không, theo quy định của trường đó.
- Đọc lướt Chương trình giáo dục mầm non của Bộ để thấy giáo viên phải tổ chức những loại hoạt động nào, cho từng độ tuổi.
- Viết ra ba lý do bạn muốn làm nghề. Nếu cả ba đều chỉ là "thích trẻ con", hãy nghĩ thêm, vì phần lớn công việc là tổ chức, quan sát, chăm sóc và làm việc với người lớn.
Những hiểu lầm về ngành và thực tế
- "Học mầm non dễ, ai cũng học được." Phần lý thuyết về phát triển trẻ, dinh dưỡng, phương pháp khá nặng, và thực tập đòi chịu áp lực thật. Người vào vì nghĩ dễ thường bị sốc ở đợt thực tập đầu.
- "Phải hát hay, múa giỏi mới làm được." Kỹ năng nghệ thuật cần đủ dùng để tổ chức hoạt động cho trẻ. Kiên nhẫn, quan sát và tổ chức lớp quyết định nhiều hơn giọng hát.
- "Nghề này chỉ dành cho nữ." Giáo viên mầm non phần lớn là nữ, nhưng ngành không giới hạn giới tính, và nam giáo viên mầm non vẫn có ở nhiều nơi, kể cả ở Việt Nam. Trẻ được lợi khi gặp nhiều kiểu người lớn khác nhau.
- "Ra trường chỉ có một đường là đứng lớp." Ngoài giáo viên lớp, người học ngành này có thể làm chuyên môn, quản lý trường, đào tạo giáo viên, phát triển học liệu, tư vấn cho các chương trình giáo dục sớm, sau khi có kinh nghiệm.
- "Thích trẻ con là đủ." Thích trẻ là điểm khởi đầu tốt. Nhưng thứ giữ người ta lại là thấy ý nghĩa trong việc giúp từng trẻ phát triển, kể cả vào những ngày trẻ không dễ thương chút nào.
Nắm được những điều này trước, bạn sẽ chọn trường, chọn bậc học và chuẩn bị tâm thế tốt hơn nhiều so với vào ngành chỉ vì cảm tình.
Câu hỏi thường gặp
Tốt nghiệp trung cấp sư phạm mầm non thì có nên học tiếp không?
Nên, vì theo Luật Giáo dục 2019 mức chuẩn cho giáo viên mầm non là cao đẳng sư phạm trở lên. Học liên thông lên cao đẳng hoặc đại học ngành Giáo dục Mầm non giúp bạn đủ điều kiện tuyển dụng chính thức và mở đường phát triển về sau.
Không có năng khiếu hát có thi vào ngành mầm non được không?
Môn năng khiếu đánh giá khả năng đọc, kể diễn cảm và hát ở mức đúng nhịp, đúng giai điệu, tự tin, chứ không đòi giọng ca sĩ. Luyện tập vài tháng có người hướng dẫn thường đủ để đạt mức yêu cầu. Nên đọc đề án của trường để biết cách chấm cụ thể.
Học xong ngành Giáo dục Mầm non có dạy tiểu học được không?
Không, vì chuẩn trình độ của giáo viên tiểu học là cử nhân thuộc ngành đào tạo giáo viên tiểu học hoặc ngành phù hợp theo quy định. Người học mầm non muốn chuyển cấp cần học thêm văn bằng ngành Giáo dục Tiểu học.
Có thể học ngành Giáo dục Mầm non theo hình thức vừa làm vừa học không?
Nhiều trường có hệ vừa làm vừa học, liên thông hoặc văn bằng hai cho ngành này, thường dành cho người đã đi làm. Chính sách hỗ trợ học phí theo Nghị định 116/2020 chủ yếu dành cho hệ chính quy, nên hệ vừa làm vừa học thường tự chi trả.
Nam giới học ngành mầm non có khó xin việc không?
Số nam giáo viên mầm non còn ít và một số phụ huynh còn e dè, nhưng nhiều trường đánh giá cao sự hiện diện của nam giáo viên trong các hoạt động vận động, khám phá. Hồ sơ tốt, thực tập tốt và cách làm việc chuyên nghiệp quan trọng hơn giới tính.
Trước khi nhập học nên chuẩn bị gì để bớt bỡ ngỡ?
Đọc vài cuốn sách về phát triển trẻ nhỏ viết cho người đọc phổ thông, luyện đọc to truyện thiếu nhi, tập một số bài hát và trò chơi dân gian cho trẻ, và nếu có thể, dành vài buổi tình nguyện với trẻ ba đến sáu tuổi. Những việc này giúp năm đầu nhẹ hơn nhiều.