Theo Điều lệ trường mầm non ban hành kèm Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT, sĩ số tối đa là 15 trẻ với nhóm 3–12 tháng, 20 trẻ với nhóm 13–24 tháng, 25 trẻ với nhóm 25–36 tháng; lớp mẫu giáo 3–4 tuổi tối đa 25 trẻ, 4–5 tuổi 30 trẻ, 5–6 tuổi 35 trẻ. Đó là mức trần, không phải mức khuyến nghị. Khi trường nói về "tỷ lệ cô trên trẻ", phụ huynh nên hỏi tỷ lệ đó tính cả ai và vào giờ nào trong ngày, rồi tự đếm khi đến xem lớp.
Sĩ số và số người lớn trong lớp là hai trong số ít con số về chất lượng mà phụ huynh có thể tự kiểm bằng mắt. Bài này giải thích quy định, cách đọc các tỷ lệ trường đưa ra, những thời điểm trong ngày tỷ lệ thực tế thấp nhất, và cách đếm trong một buổi đi xem. Quy định có thể được sửa đổi, nên khi cần dẫn chính xác hãy đọc bản Điều lệ hiện hành.
Sĩ số tối đa theo quy định
Điều lệ trường mầm non chia nhóm trẻ và lớp mẫu giáo theo độ tuổi, mỗi độ tuổi có một mức trần. Bảng dưới ghi các mức đó và lý do phát triển đứng sau:
| Nhóm, lớp | Độ tuổi | Sĩ số tối đa | Vì sao nhỏ tuổi thì ít trẻ hơn |
|---|---|---|---|
| Nhóm trẻ | 3–12 tháng | 15 trẻ | Trẻ chưa đi vững, cần được bế, cho ăn, thay tã từng em |
| Nhóm trẻ | 13–24 tháng | 20 trẻ | Trẻ mới đi, hay ngã, chưa nói rõ nhu cầu |
| Nhóm trẻ | 25–36 tháng | 25 trẻ | Trẻ bắt đầu tự xúc ăn, tập đi vệ sinh, cần người lớn kèm |
| Lớp mẫu giáo | 3–4 tuổi | 25 trẻ | Trẻ chơi theo nhóm nhỏ, cảm xúc còn dễ vỡ |
| Lớp mẫu giáo | 4–5 tuổi | 30 trẻ | Trẻ tự lập hơn, chơi hợp tác được |
| Lớp mẫu giáo | 5–6 tuổi | 35 trẻ | Trẻ tự phục vụ được phần lớn việc cá nhân |
Điều lệ cũng quy định trường hợp nhóm, lớp có trẻ khuyết tật học hoà nhập thì sĩ số được giảm, và đặt quy định riêng cho lớp ghép nhiều độ tuổi. Mức trần ở Việt Nam cao hơn nhiều nước, phản ánh điều kiện trường lớp và nhu cầu gửi trẻ rất lớn. Một lớp đúng quy định chưa chắc đã là một lớp nhỏ.
"Tỷ lệ cô trên trẻ" mà trường nói được tính thế nào
Tài liệu giới thiệu thường ghi một tỷ lệ như "một cô trên tám trẻ". Con số này có thể tính theo nhiều cách. Cách thứ nhất: tổng số giáo viên của trường chia cho tổng số trẻ. Cách thứ hai: số người lớn có mặt trong một lớp chia cho sĩ số lớp đó. Cách thứ ba: chỉ tính giờ cao điểm, khi mọi cô, trợ giảng, giáo viên tiếng Anh đều đang ở trong lớp.
Ví dụ giả định: một lớp ba bốn tuổi có hai mươi bốn trẻ, hai cô chủ nhiệm, một bảo mẫu, và giáo viên tiếng Anh vào lớp một tiết mỗi sáng. Vào giờ tiếng Anh, lớp có bốn người lớn, tỷ lệ là một trên sáu. Vào giờ ăn trưa, giáo viên tiếng Anh đã sang lớp khác, còn ba người, tỷ lệ một trên tám. Vào giờ ngủ trưa, hai cô thay nhau nghỉ, có lúc chỉ một người trông cả lớp, tỷ lệ một trên hai mươi bốn. Cả ba con số đều "đúng", nhưng trải nghiệm của trẻ rất khác.
Vì vậy, khi nghe một tỷ lệ, hỏi hai câu: tỷ lệ này tính cả ai, và áp dụng vào khung giờ nào. Trường minh bạch sẽ trả lời rằng tỷ lệ cao nhất vào giờ hoạt động chính và thấp hơn vào giờ đón, trả, ngủ trưa. Câu trả lời đó không xấu, nó cho phụ huynh bức tranh thật.
Ai được tính là "cô" trong lớp
Giáo viên chủ nhiệm. Người đạt chuẩn trình độ giáo viên mầm non, chịu trách nhiệm chính về chăm sóc và giáo dục lớp. Đây là con số quan trọng nhất; hỏi lớp có mấy giáo viên chủ nhiệm và có ở với lớp suốt ngày không.
Bảo mẫu, nhân viên chăm sóc. Giúp cho ăn, vệ sinh, thay đồ, dọn dẹp. Rất cần thiết, nhất là với nhà trẻ, nhưng thường không tổ chức hoạt động giáo dục. Nhiều trường tư gộp họ vào tỷ lệ.
Trợ giảng. Có thể là người đang học sư phạm, hoặc người hỗ trợ ngôn ngữ cho giáo viên nước ngoài. Vai trò khác nhau giữa các trường; hỏi trợ giảng có ở lại lớp cả ngày không.
Giáo viên bộ môn, năng khiếu. Giáo viên tiếng Anh, âm nhạc, vận động vào lớp theo tiết. Họ làm tỷ lệ đẹp hơn trong khung giờ đó, nhưng không có mặt vào phần còn lại của ngày.
Người quản lý đi lớp. Hiệu phó, tổ trưởng chuyên môn đôi khi xuất hiện trong lớp. Họ không phải người lớn thường trực của lớp, không nên được tính.
Những khung giờ tỷ lệ thực tế thấp nhất
Giờ đón buổi sáng và giờ trả buổi chiều là hai khoảng trẻ hay bị gộp lớp. Khi chỉ có vài trẻ đến sớm, trường thường gom trẻ nhiều lớp về một phòng với một hai cô trực. Điều này hợp lý về nhân sự, nhưng phụ huynh nên biết trẻ của mình đang ở phòng nào, với ai, cùng trẻ lứa tuổi nào trong khung giờ đó. Trẻ nhà trẻ ở chung với trẻ năm tuổi chạy nhảy là tình huống cần được tổ chức cẩn thận.
Giờ ăn là lúc người lớn bận nhất: chia cơm, giúp trẻ xúc, xử lý trẻ làm đổ, trẻ không chịu ăn. Một lớp hai mươi lăm trẻ ba tuổi với hai người lớn vào giờ ăn là áp lực lớn. Giờ ngủ trưa là lúc các cô thay nhau nghỉ ăn, và một người có thể phải trông cả lớp. Đây là khung giờ cần hỏi: có ai thức trông trẻ suốt giờ ngủ không, phòng ngủ có đủ sáng để quan sát không.
Giờ ra sân là khung giờ thứ tư. Nhiều lớp cùng ra một sân, trẻ phân tán, người lớn khó bao quát hết. Trường tổ chức tốt sẽ có lịch ra sân lệch giữa các lớp và quy định vị trí đứng của các cô. Hỏi về các khung giờ này không làm khó trường; nó cho thấy phụ huynh hiểu ngày học thật của trẻ, và thường nhận được câu trả lời chi tiết hơn.
Lớp ghép, lớp có trẻ hoà nhập và trường hợp vượt sĩ số
Ở trường nhỏ hoặc vùng ít trẻ, lớp ghép nhiều độ tuổi là chuyện bình thường. Điều lệ có quy định riêng cho nhóm, lớp ghép, áp dụng khi số trẻ mỗi độ tuổi không đủ để lập nhóm, lớp riêng. Lớp ghép không xấu, nhiều phương pháp còn chủ động ghép tuổi để trẻ lớn giúp trẻ nhỏ. Điều cần hỏi là lớp ghép những độ tuổi nào và cô tổ chức hoạt động cho từng nhóm ra sao.
Với lớp có trẻ khuyết tật học hoà nhập, sĩ số được giảm để cô có thời gian hỗ trợ. Nếu con của gia đình là trẻ cần hỗ trợ đặc biệt, câu hỏi về sĩ số càng quan trọng; các nội dung chuyên sâu về can thiệp sớm thuộc trang chuyên của hệ, ở đây chỉ nhấn mạnh rằng quy định đã tính đến điều này.
Trường hợp vượt sĩ số thường xảy ra ở các khu đông dân, nhất là trường công vào đầu năm học. Vượt sĩ số không chỉ là vi phạm giấy tờ: nó tăng rủi ro về an toàn và giảm thời gian cô dành cho từng trẻ. Nếu thấy lớp đông hơn hẳn mức trong bảng, phụ huynh có thể hỏi trường kế hoạch tách lớp hoặc bổ sung người, và có quyền phản ánh tới cơ quan quản lý giáo dục ở địa phương nếu tình trạng kéo dài.
Đếm ở lớp thật trong một buổi đi xem
Đếm không cần công cụ gì, chỉ cần đến đúng giờ và quan sát đủ lâu. Các bước dưới đây giúp có con số đáng tin hơn con số trên giấy:
- Xin đến vào giờ hoạt động thường, không phải giờ biểu diễn hay ngày lễ. Khoảng giữa buổi sáng là lúc lớp vào nhịp.
- Đếm số trẻ đang có mặt trong lớp tương ứng độ tuổi con, hỏi sĩ số đầy đủ của lớp là bao nhiêu.
- Đếm số người lớn đang ở trong lớp, để ý ai là giáo viên chủ nhiệm, ai là bảo mẫu, ai đến dạy tiết.
- Hỏi số người lớn vào giờ ăn trưa và giờ ngủ trưa, và ai trông trẻ trong giờ đón sớm, trả muộn.
- Nếu có thể, quay lại vào một khung giờ khác, hoặc hỏi phụ huynh đang gửi về giờ đón trả.
- So con số đếm được với tỷ lệ trong tài liệu giới thiệu và với mức trần ở bảng trên.
Con số tự đếm có giá trị vì nó là của chính phụ huynh. Nó không cần khớp tuyệt đối với tài liệu, vì sĩ số đổi theo ngày, nhưng chênh lệch lớn là điều nên hỏi lại.
Sĩ số nhỏ vẫn chưa đủ
Một lớp mười lăm trẻ với hai cô nghe rất lý tưởng, nhưng sĩ số nhỏ chỉ tạo điều kiện, không tự tạo ra chất lượng. Các nghiên cứu về chất lượng giáo dục sớm phân biệt yếu tố cấu trúc như sĩ số, tỷ lệ người lớn, trình độ cô, với chất lượng tương tác giữa cô và trẻ. Yếu tố cấu trúc làm cho tương tác tốt dễ xảy ra hơn, nhưng một lớp nhỏ với cô ít trò chuyện, ít đáp lại trẻ vẫn là một lớp nghèo nàn.
Khi đứng trong lớp, ngoài việc đếm, hãy nhìn xem người lớn đang làm gì: có ngồi xuống ngang tầm trẻ không, có trò chuyện với từng trẻ không, hay phần lớn thời gian đứng quan sát, dọn dẹp, nói chuyện với nhau. Nghe giọng của cô: ra lệnh nhiều hay hỏi han nhiều. Để ý những trẻ ngồi một mình: có ai đến gần không.
Một gợi ý thực tế: nếu đứng trong lớp mười lăm phút mà không thấy cô nào trò chuyện riêng với một trẻ nào, thì dù sĩ số đẹp đến đâu, đó vẫn là điều nên hỏi. Ngược lại, một lớp đông gần mức trần mà cô vẫn gọi tên từng trẻ, nhớ trẻ nào hôm nay ăn ít, trẻ nào vừa có em, là lớp có người lớn đang thật sự để ý đến trẻ. Con số giúp đặt câu hỏi, còn câu trả lời nằm ở những khoảnh khắc như vậy.
Sĩ số và tỷ lệ là bộ lọc tốt để loại những lớp quá tải. Sau khi lọc, câu hỏi chọn lớp nào là câu hỏi về con người, và chỉ trả lời được bằng quan sát. Kết hợp cả hai sẽ giúp gia đình chọn đúng hơn so với dựa vào một trong hai.
Câu hỏi thường gặp
Lớp mẫu giáo 3–4 tuổi tối đa bao nhiêu trẻ?
Theo Điều lệ trường mầm non ban hành kèm Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT, lớp mẫu giáo 3–4 tuổi tối đa 25 trẻ. Lớp 4–5 tuổi tối đa 30 trẻ, lớp 5–6 tuổi tối đa 35 trẻ. Nên kiểm bản Điều lệ hiện hành vì quy định có thể được sửa đổi.
Trường tư thục có phải theo sĩ số tối đa của Điều lệ không?
Có. Điều lệ trường mầm non áp dụng cho trường mầm non, trường mẫu giáo, nhà trẻ thuộc các loại hình, gồm cả tư thục. Nhiều trường tư giữ sĩ số thấp hơn mức trần như một điểm cạnh tranh, nhưng mức trần là ranh giới không được vượt.
Tỷ lệ một cô trên năm trẻ trường quảng cáo có tin được không?
Hỏi tỷ lệ đó tính cả ai và vào giờ nào. Nếu tính cả bảo mẫu, trợ giảng, giáo viên dạy tiết vào giờ cao điểm, con số thật vào giờ ăn, giờ ngủ có thể thấp hơn nhiều. Tự đếm trong buổi đi xem là cách kiểm tốt nhất.
Giờ ngủ trưa có cần cô thức trông trẻ không?
Nên có người lớn thức và quan sát suốt giờ ngủ, nhất là với trẻ nhỏ. Đây là khung giờ các cô thay nhau nghỉ, nên phụ huynh nên hỏi trường bố trí ai trông, phòng ngủ có đủ sáng để quan sát và có quy trình kiểm tra trẻ định kỳ không.
Lớp ghép nhiều độ tuổi có bất lợi cho con không?
Không nhất thiết. Lớp ghép có quy định sĩ số riêng và nhiều phương pháp còn chủ động ghép tuổi. Điều cần hỏi là lớp ghép những độ tuổi nào, cô tổ chức hoạt động riêng cho từng nhóm ra sao, và trẻ nhỏ có được bảo vệ khi chơi cùng trẻ lớn không.
Thấy lớp vượt sĩ số thì phụ huynh nên làm gì?
Hỏi trường lý do và kế hoạch tách lớp hoặc bổ sung người. Nếu tình trạng kéo dài và trường không có phương án, phụ huynh có thể phản ánh tới cơ quan quản lý giáo dục ở địa phương, nêu rõ lớp nào, độ tuổi, sĩ số quan sát được và thời gian.