"Chuẩn quốc tế" không phải một danh hiệu, cũng không có cơ quan nào cấp một giấy chứng nhận mang đúng tên đó cho trường mầm non. Khi một trường nói như vậy, nó có thể đang nói về năm điều rất khác nhau: được một tổ chức giáo dục quốc tế cấp phép dạy chương trình của họ, là thành viên một hiệp hội, đã mua giáo trình nước ngoài, áp dụng một phương pháp có nguồn gốc nước ngoài, hoặc chỉ là một cách nói tiếp thị. Phụ huynh cần hỏi: chuẩn nào, tổ chức nào cấp, cấp cho cơ sở nào, và tra ở đâu.
Chữ "quốc tế" có giá trị pháp lý riêng gắn với loại hình trường có vốn hoặc yếu tố nước ngoài; phần đó thuộc các bài chuyên về chính sách. Bài này đứng ở góc phụ huynh đọc lời giới thiệu: phân biệt các kiểu tuyên bố, biết những tổ chức nào thật sự cấp chứng nhận cho trường dạy trẻ nhỏ, và có một bộ câu hỏi để bóc từng lời.
Vì sao "chuẩn quốc tế" là một cụm từ rỗng nếu đứng một mình
Trong giáo dục, "chuẩn" luôn là chuẩn của ai đó. Chương trình giáo dục mầm non của Việt Nam do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Ở Anh, khung bắt buộc cho trẻ từ sơ sinh đến năm tuổi là Early Years Foundation Stage (EYFS). Ở New Zealand là Te Whāriki. Tổ chức Tú tài Quốc tế (IB) có Chương trình Tiểu học (PYP) dành cho trẻ từ ba đến mười hai tuổi. Mỗi chuẩn có cơ quan ban hành, có nội dung, có cách kiểm. Không có một "chuẩn quốc tế" chung đứng trên tất cả.
Vì vậy khi chỉ nghe "chuẩn quốc tế", phụ huynh chưa biết gì cả. Câu hỏi đầu tiên luôn là: chuẩn của tổ chức hay quốc gia nào. Nếu câu trả lời là tên một tổ chức cụ thể, có thể kiểm tiếp. Nếu câu trả lời là "theo tiêu chuẩn các nước tiên tiến" hay "phương pháp được thế giới công nhận", đó là cách nói tiếp thị, không có gì để kiểm.
Điều này không có nghĩa trường dùng cụm từ đó là trường kém. Nhiều trường tốt vẫn dùng ngôn ngữ quảng bá chung chung vì đó là thói quen của thị trường. Nhưng gia đình nên tách lời quảng bá ra khỏi quyết định, và chỉ đặt niềm tin vào những phần kiểm được.
Năm kiểu tuyên bố hay gặp và cách kiểm từng kiểu
Phần lớn lời "chuẩn quốc tế" rơi vào một trong năm kiểu dưới đây. Mỗi kiểu có mức độ ràng buộc và cách kiểm khác nhau:
| Kiểu tuyên bố | Ví dụ cách nói | Ràng buộc thật | Cách kiểm |
|---|---|---|---|
| Được tổ chức quốc tế cấp phép, ủy quyền | "Trường được ủy quyền dạy chương trình của tổ chức X" | Cao: tổ chức đã đánh giá trường và có thể rút phép | Tra danh bạ trường được ủy quyền trên trang của chính tổ chức đó |
| Được kiểm định bởi tổ chức kiểm định quốc tế | "Trường đạt kiểm định của hiệp hội Y" | Cao: có đoàn đánh giá, có chu kỳ | Tra danh sách thành viên đã kiểm định trên trang của hiệp hội |
| Là thành viên, đối tác | "Thành viên hiệp hội Z", "đối tác của trường W" | Thấp đến trung bình: tuỳ điều kiện thành viên | Hỏi thành viên nghĩa là gì, có yêu cầu đánh giá không |
| Dùng giáo trình nhập khẩu | "Giáo trình của nhà xuất bản nước ngoài" | Thấp: mua giáo trình không cần đánh giá | Hỏi giáo trình dùng bao nhiêu giờ mỗi tuần, ai được đào tạo dạy |
| Áp dụng phương pháp có nguồn gốc nước ngoài | "Theo phương pháp Montessori, Reggio Emilia" | Tuỳ: có phương pháp có chứng nhận, có phương pháp không | Hỏi giáo viên được đào tạo ở đâu, trường có chứng nhận của hiệp hội nào không |
Hai dòng đầu là những tuyên bố mạnh nhất, vì có một bên thứ ba đã kiểm và có thể rút lại. Ba dòng sau có thể hoàn toàn trung thực, nhưng không có ai bên ngoài đứng ra bảo đảm.
Những tổ chức có cấp chứng nhận thật cho trường dạy trẻ nhỏ
Tổ chức Tú tài Quốc tế (IB). Trường muốn dạy Chương trình Tiểu học PYP, bắt đầu từ ba tuổi, phải qua giai đoạn trường ứng viên rồi mới được ủy quyền thành "IB World School". Trang của IB có danh bạ trường được ủy quyền, ghi rõ chương trình nào. Trường ứng viên chưa phải trường được ủy quyền.
Cambridge International Education. Thuộc Đại học Cambridge, có chương trình Cambridge Early Years cho trẻ khoảng ba đến sáu tuổi. Trường dạy chương trình Cambridge phải đăng ký với tổ chức này; trang của Cambridge có công cụ tìm trường đăng ký.
Các hiệp hội Montessori. Tên Montessori không được bảo hộ độc quyền, nên ai cũng có thể dùng. Hiệp hội Montessori Quốc tế (AMI), do chính Maria Montessori thành lập năm 1929, và Hiệp hội Montessori Hoa Kỳ (AMS) có hệ thống công nhận hoặc kiểm định trường và chứng chỉ đào tạo giáo viên. Hỏi giáo viên chính có chứng chỉ của hiệp hội nào.
Tổ chức kiểm định trường quốc tế. Council of International Schools (CIS), Cognia, NEASC, ACS WASC kiểm định toàn trường, thường là trường nhiều cấp có cả mầm non. Mỗi tổ chức có danh sách trường đã kiểm định trên trang của mình.
Chương trình kiểm tra trường Anh ở nước ngoài. Bộ Giáo dục Anh có chương trình British Schools Overseas, các tổ chức thanh tra được Bộ chấp thuận đánh giá trường ở nước ngoài theo chuẩn tương đương trường Anh. Dạy theo EYFS không đồng nghĩa với có đánh giá này.
Chương trình quốc tế đi cùng chương trình mầm non của Bộ
Một trường mầm non hoạt động tại Việt Nam, kể cả khi dạy chương trình nước ngoài, vẫn chịu sự quản lý của ngành giáo dục Việt Nam. Với trẻ em Việt Nam, chương trình giáo dục mầm non của Bộ là nền bắt buộc, chương trình quốc tế thường được tích hợp hoặc dạy bổ sung. Các trường có yếu tố nước ngoài theo quy định riêng về hợp tác, đầu tư nước ngoài trong giáo dục, có điều kiện riêng về chương trình và tỷ lệ học sinh.
Hệ quả cho phụ huynh là một ngày học ở trường "quốc tế" thường là sự đan xen của hai khung. Cách đan xen quyết định trải nghiệm của trẻ nhiều hơn tên chương trình. Có trường dạy chương trình Bộ buổi sáng bằng tiếng Việt và hoạt động theo chương trình nước ngoài buổi chiều bằng tiếng Anh; có trường thiết kế một chương trình tích hợp xuyên suốt ngày; có trường chỉ thêm vài tiết. Hỏi trường một ngày điển hình của lớp con sẽ vào được chia ra sao.
Một câu hỏi khác: giáo viên nào chịu trách nhiệm phần chương trình quốc tế. Nếu trường được ủy quyền bởi IB hay Cambridge, giáo viên phải qua đào tạo của tổ chức đó. Nếu trường chỉ mua giáo trình, giáo viên có thể được đào tạo nội bộ, ngắn hơn nhiều. Cả hai đều có thể dạy tốt, nhưng gia đình nên biết mình đang nhận được cái nào.
Sáu câu hỏi để bóc một lời "chuẩn quốc tế"
Đặt các câu dưới đây theo thứ tự, mỗi câu dựa trên câu trả lời của câu trước:
- Chuẩn ở đây là chuẩn hay chương trình của tổ chức, quốc gia nào?
- Trường có giấy ủy quyền, kiểm định hay chứng nhận của tổ chức đó không, hay chỉ áp dụng, tham khảo?
- Giấy đó cấp cho pháp nhân nào, cơ sở nào, năm nào, còn hiệu lực không?
- Có thể tra tên trường trên danh bạ chính thức của tổ chức đó không?
- Chương trình đó chiếm bao nhiêu thời gian trong một ngày, một tuần của lớp con?
- Ai dạy phần đó, được đào tạo ở đâu?
Nếu dừng ở câu thứ hai với câu trả lời "trường tham khảo nhiều chương trình", phụ huynh đã biết đủ: đó là lời quảng bá, không phải chứng nhận. Điều này không loại trường, chỉ đặt lời đó đúng chỗ khi so sánh.
Hai câu cuối thường bị bỏ qua nhưng lại sát với đời sống của con nhất. Một trường được ủy quyền thật mà chương trình quốc tế chỉ chiếm vài tiết mỗi tuần sẽ mang lại cho trẻ trải nghiệm rất khác một trường dành phần lớn ngày cho nó. Và người dạy phần đó, có ở lại với lớp suốt năm hay đổi theo học kỳ, cũng là điều nên biết trước.
Dấu hiệu lời giới thiệu đã đi xa hơn thực tế
Ngoài sáu câu hỏi, có vài dấu hiệu nhận ra ngay trong tờ giới thiệu hay buổi tư vấn. Không dấu hiệu nào tự nó kết luận được điều gì, nhưng gặp nhiều cùng lúc thì nên hỏi kỹ hơn:
- Dùng nhiều tên tổ chức nước ngoài cùng lúc mà không nói rõ quan hệ với từng tổ chức là ủy quyền, thành viên hay chỉ tham khảo.
- Nhắc tên một trường đại học hay một quốc gia nổi tiếng như nguồn gốc phương pháp, nhưng không có tổ chức nào đứng ra chứng nhận.
- Hình ảnh huy hiệu, con dấu của tổ chức nước ngoài trên tài liệu, trong khi tên trường không có trong danh bạ chính thức của tổ chức đó.
- Lời hứa về kết quả của trẻ, như trẻ sẽ nói thạo tiếng Anh sau một thời gian ngắn, gắn với chữ "chuẩn quốc tế".
- Câu trả lời đổi khác giữa tư vấn viên và người phụ trách chuyên môn về cùng một chương trình.
Khi gặp những dấu hiệu này, cách làm công bằng là ghi lại đúng lời trường nói và yêu cầu giấy tờ tương ứng. Trường làm thật sẽ đưa ra được; trường chỉ dùng chữ để quảng bá sẽ chuyển sang nói về điều khác. Cả hai trường hợp đều cho gia đình thêm dữ kiện để quyết định.
Áp cùng một thước đo cho chính hệ Global Star
Trang này là cổng thương hiệu của hệ Global Star, và luật đọc thông tin trường không có ngoại lệ cho chính hệ này. Trong tài liệu giới thiệu của hệ có những cụm từ như "chuẩn quốc tế" hay "phương pháp danh tiếng". Tên Global Star gắn với cội nguồn Grenada, một quốc đảo độc lập ở vùng Caribe, thành viên Khối Thịnh vượng chung. Cội nguồn đó là câu chuyện thương hiệu, không phải một tổ chức cấp chứng nhận chất lượng giáo dục.
Vì vậy, phụ huynh đang tìm hiểu các trường trong hệ hoàn toàn nên đặt đúng sáu câu hỏi ở trên: chuẩn nào, giấy nào, cấp cho cơ sở nào, tra ở đâu, chiếm bao nhiêu thời gian, ai dạy. Câu trả lời nên đến từ bộ phận nhập học và chuyên môn của trường, bằng giấy tờ, không phải từ trang thương hiệu này. Những con số và mô tả trong tài liệu tiếp thị của hệ, như các con số về số trẻ hay số chương trình, được hiểu là số theo trường công bố.
Một hệ thống trường tự tin về chất lượng không ngại bị hỏi theo cách đó. Và một phụ huynh biết hỏi theo cách đó sẽ chọn được trường tốt hơn, dù cuối cùng chọn trường nào.
Câu hỏi thường gặp
Trường mầm non tự gọi là quốc tế có cần giấy phép riêng không?
Chữ quốc tế gắn với loại hình trường có vốn hoặc yếu tố nước ngoài, có quy định riêng về thành lập và hoạt động. Trường trong nước dạy thêm chương trình nước ngoài vẫn là trường mầm non thường về pháp lý. Phụ huynh nên hỏi trường thuộc loại hình nào trên quyết định cho phép hoạt động.
Làm sao biết một trường có thật sự được IB ủy quyền?
Tổ chức Tú tài Quốc tế có danh bạ công khai các trường được ủy quyền, ghi rõ chương trình. Tra tên trường trên đó. Nếu trường chỉ là trường ứng viên, danh bạ hoặc trường sẽ ghi rõ, và trường ứng viên chưa được dùng danh xưng trường IB.
Trường dạy theo Montessori có cần chứng nhận không?
Không bắt buộc, vì tên Montessori không được bảo hộ độc quyền. Nhưng có các hiệp hội như AMI và AMS công nhận trường và đào tạo giáo viên. Hỏi giáo viên chính có chứng chỉ đào tạo Montessori của tổ chức nào và thời lượng đào tạo bao lâu.
Giáo trình của nhà xuất bản nước ngoài có phải là chương trình quốc tế không?
Không hẳn. Mua giáo trình không cần qua đánh giá nào của bên bán, và giáo trình chỉ là một phần của chương trình. Nó có thể rất tốt, nhưng khác với việc trường được một tổ chức giáo dục ủy quyền và kiểm tra định kỳ.
Trường có chứng nhận quốc tế thì có cần kiểm định trong nước không?
Trường hoạt động tại Việt Nam vẫn thuộc hệ thống quản lý của ngành giáo dục Việt Nam, nên các yêu cầu về cho phép hoạt động, công khai và kiểm định trong nước vẫn áp dụng. Chứng nhận quốc tế là phần cộng thêm, không thay thế.
Theo EYFS có nghĩa là trường được nước Anh công nhận không?
Không. EYFS là khung bắt buộc cho trẻ nhỏ ở Anh, trường ở nơi khác có thể tham khảo hoặc áp dụng mà không cần ai công nhận. Đánh giá theo chuẩn trường Anh ở nước ngoài là một chương trình riêng, trường có tham gia sẽ có báo cáo thanh tra cụ thể.