Mọi cơ sở giáo dục mầm non trong hệ thống giáo dục quốc dân phải công khai thông tin theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, gồm thông tin chung về trường, điều kiện bảo đảm chất lượng (đội ngũ, cơ sở vật chất), kế hoạch và kết quả hoạt động, và các khoản thu chi. Bản công khai thường đặt trên trang thông tin điện tử của trường và niêm yết tại trụ sở. Đây là nguồn rẻ nhất, nhanh nhất để phụ huynh kiểm lời giới thiệu bằng con số trường tự cam kết.
Văn bản đang được dẫn nhiều là Thông tư 09/2024/TT-BGDĐT quy định về công khai trong hoạt động của các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, thay cho quy chế công khai trước đó; khi cần chính xác từng biểu mẫu, nên đọc bản hiện hành. Bài này không đi vào từng điều khoản mà hướng dẫn cách đọc: tìm bản công khai ở đâu, phần nào nói điều gì, những con số nào đáng dừng lại, và cách đối chiếu với điều mắt thấy.
Công khai để làm gì, và vì sao phụ huynh hay bỏ qua
Ý tưởng của quy định công khai đơn giản: người học và gia đình có quyền biết những điều kiện mà trường cam kết, trước khi đóng tiền và trong suốt thời gian học. Trường mầm non công khai số giáo viên, trình độ, số nhóm lớp, diện tích phòng, các khoản thu và mức thu, kế hoạch năm học. Khi công khai, trường tự đặt mình vào vị trí có thể bị đối chiếu.
Phụ huynh hay bỏ qua bản công khai vì ba lý do. Thứ nhất, không biết nó tồn tại. Thứ hai, bản công khai thường là những biểu mẫu khô, nhiều bảng, khó đọc trên điện thoại. Thứ ba, nhiều trường tư đặt nó ở góc khuất của trang web, hoặc chỉ dán trên bảng tin trong trường. Kết quả là gia đình dựa gần như hoàn toàn vào tờ rơi và lời tư vấn, trong khi tài liệu trường tự cam kết bằng văn bản lại nằm yên.
Đọc bản công khai không mất nhiều thời gian nếu biết đọc phần nào. Với một gia đình đang chọn trường, chỉ cần khoảng hai mươi phút cho ba phần chính: đội ngũ, cơ sở vật chất, và khoản thu. Phần kế hoạch năm học có ích hơn khi con đã đi học, để biết những mốc trong năm.
Tìm bản công khai ở đâu
Bản công khai có thể nằm ở nhiều chỗ. Nếu không thấy ở chỗ này, thử chỗ khác trước khi kết luận trường không công khai:
- Trang thông tin điện tử của trường: thường ở mục "Công khai", "Ba công khai", "Thông tin chung" hoặc chân trang. Với trường công, trang có thể nằm trong hệ thống trang của ngành giáo dục địa phương.
- Bảng tin tại trường: quy định yêu cầu niêm yết tại trụ sở. Trong buổi tham quan, hỏi bảng công khai đặt ở đâu và chụp lại.
- Buổi họp phụ huynh đầu năm: nhiều trường trình bày các khoản thu, kế hoạch năm học, danh sách giáo viên trong buổi này.
- Hỏi trực tiếp văn phòng: xin bản in hoặc bản điện tử. Đây là thông tin trường có nghĩa vụ công bố, không phải đặc ân.
- Cổng thông tin của cơ quan quản lý giáo dục: một số địa phương tổng hợp thông tin công khai hoặc kết quả kiểm định của các trường trên địa bàn.
Khi tìm thấy, để ý năm học ghi trên bản công khai. Bản của hai ba năm trước có thể vẫn treo trên trang web; số liệu đội ngũ và khoản thu thay đổi theo từng năm, nên chỉ bản của năm học hiện tại hoặc năm học sắp tới mới dùng được để quyết định.
Đọc phần đội ngũ: năm con số đáng nhìn
Tổng số giáo viên và số nhóm lớp. Chia một cho hai ra số giáo viên bình quân mỗi nhóm lớp. Với lớp học cả ngày, con số này thấp quá thì cô khó có giờ nghỉ, giờ chuẩn bị, và lớp dễ phải gộp vào đầu giờ, cuối giờ.
Trình độ đào tạo. Luật Giáo dục 2019 nâng chuẩn trình độ giáo viên mầm non lên tối thiểu cao đẳng sư phạm mầm non. Bản công khai cho biết bao nhiêu giáo viên đạt chuẩn, trên chuẩn, chưa đạt chuẩn. Giáo viên lâu năm có thể đang trong lộ trình nâng chuẩn; điều đáng hỏi là trường có hỗ trợ lộ trình đó không.
Nhân viên ngoài giáo viên. Nhân viên nuôi dưỡng, y tế, kế toán, bảo vệ. Trường có nhân viên y tế hoặc người được phân công phụ trách y tế không là điều phụ huynh có con nhỏ nên biết.
Cán bộ quản lý. Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và trình độ của họ. Ở trường tư, hỏi thêm người phụ trách chuyên môn hằng ngày là ai, có thể khác người đứng tên.
Thay đổi so với năm trước. Nếu có bản của hai năm liên tiếp, so tổng số giáo viên và số người mới. Đội ngũ thay nhiều là thông tin quan trọng, vì trẻ nhỏ cần sự gắn bó ổn định với người chăm sóc.
Đọc phần cơ sở vật chất: diện tích, phòng và sân
Phần cơ sở vật chất thường liệt kê diện tích khuôn viên, diện tích sân chơi, số phòng nuôi dạy trẻ, phòng chức năng, bếp, nhà vệ sinh, thiết bị đồ chơi ngoài trời. Thông tư 13/2020/TT-BGDĐT quy định tiêu chuẩn cơ sở vật chất các trường mầm non, tiểu học và phổ thông; trường đối chiếu với đó để tự báo mình đạt mức nào. Phụ huynh không cần thuộc các ngưỡng, nhưng có thể làm hai phép tính đơn giản.
Phép tính thứ nhất: diện tích sân chơi chia cho tổng số trẻ. Nếu kết quả rất nhỏ, gần như chắc chắn trẻ phải ra sân luân phiên, mỗi lớp một khung giờ ngắn. Phép tính thứ hai: số phòng nuôi dạy trẻ so với số nhóm lớp. Nếu ít phòng hơn lớp, một số lớp đang dùng chung phòng hoặc học ở không gian tạm. Cả hai không nhất thiết là vấn đề, nhưng là điều nên hỏi khi đi xem.
Một điểm hay bị bỏ qua là bếp. Bản công khai cho biết trường có bếp riêng không, bếp có tổ chức theo nguyên tắc một chiều không. Nếu trường không có bếp, thông tin về đơn vị cung cấp suất ăn đáng được hỏi thêm. Và cuối cùng, hãy so con số trên giấy với điều thấy trong buổi tham quan: một sân ghi rộng mà thực tế phần lớn đang là bãi để xe, hay một phòng chức năng đã chuyển thành kho, là những lệch nhỏ nói lên cách trường dùng bản công khai.
Đọc phần khoản thu: tên khoản, cách thu và điều kiện hoàn
Phần thu chi là nơi phụ huynh dễ thấy giá trị nhất. Bản công khai nên ghi đầy đủ các khoản thu trong năm học: học phí, tiền ăn, các khoản phục vụ bán trú, đồng phục, học liệu, các hoạt động ngoài chương trình, khoản thu một lần đầu năm. Bài này không bàn mức thu của trường nào, mà chỉ cách đọc cấu trúc.
Điều đầu tiên cần nhìn là danh sách khoản thu có đóng kín không: ngoài những khoản ghi trong bản công khai, trong năm có khoản nào khác phát sinh không. Một danh sách rõ ràng giúp gia đình tính được chi phí cả năm. Điều thứ hai là cách thu: theo tháng, theo kỳ hay cả năm; đóng trước bao lâu. Điều thứ ba là khoản nào bắt buộc, khoản nào tự nguyện. Với trường công lập, việc thu các khoản ngoài học phí chịu quy định riêng của địa phương; với trường tư thục, trường tự quyết mức thu nhưng phải công khai và thực hiện đúng điều đã công khai.
Bản công khai thường không ghi chi tiết điều kiện hoàn tiền khi trẻ nghỉ ốm dài ngày, chuyển trường giữa năm, hay khi trường thay đổi lịch học. Những điều này nằm trong hợp đồng hoặc quy định riêng của trường. Phụ huynh nên đọc bản công khai để biết có những khoản gì, rồi đọc hợp đồng để biết khoản đó vận hành ra sao khi có chuyện.
Đối chiếu bản công khai với điều thấy trong buổi tham quan
Bản công khai có giá trị nhất khi được dùng như một danh sách kiểm trong buổi đi xem trường. Năm bước dưới đây biến những con số khô thành câu hỏi cụ thể:
- In hoặc chụp lại bản công khai, khoanh các con số về số giáo viên, số nhóm lớp, số phòng, diện tích sân.
- Trong buổi tham quan, đếm số lớp đang hoạt động và hỏi sĩ số từng lớp; so với số nhóm lớp trong bản công khai.
- Hỏi lớp con định vào có mấy cô đứng lớp, các cô có tên trong danh sách đội ngũ năm nay không.
- Nhìn sân chơi, phòng chức năng, bếp; ghi chú chỗ nào khớp, chỗ nào khác với mô tả.
- Hỏi về các khoản thu không có trong bản công khai mà tư vấn viên nhắc tới, nếu có.
Lệch nhỏ là chuyện thường: bản công khai lập đầu năm, trong năm có cô nghỉ, có lớp tách. Điều đáng chú ý là lệch lớn và lệch có hệ thống, ví dụ số lớp thực tế nhiều hơn hẳn số phòng, hoặc tư vấn viên nói về những khoản thu không hề có trong văn bản. Khi đó, câu hỏi nên được đặt với người quản lý, không phải với tư vấn tuyển sinh.
Khi trường không có bản công khai
Không có bản công khai, hoặc có nhưng đã cũ nhiều năm, là thông tin đáng ghi nhận. Với trường công lập, việc này hiếm hơn vì có sự giám sát của cơ quan quản lý. Với trường tư thục nhỏ và nhóm trẻ độc lập, mức độ thực hiện rất khác nhau; một số nơi đơn giản là chưa quen làm, không phải cố tình giấu.
Cách xử lý thực tế là hỏi thẳng những thông tin mà bản công khai lẽ ra phải có, và đề nghị trường gửi bằng văn bản, kể cả chỉ là một tin nhắn có nội dung rõ ràng: số giáo viên và trình độ, sĩ số lớp, các khoản thu trong năm. Trường sẵn lòng gửi là dấu hiệu tốt. Trường chỉ trả lời bằng lời và không muốn ghi lại thì gia đình nên cân nhắc thêm.
Nếu đã gửi con và sau đó phát sinh tranh chấp về khoản thu, việc trường không công khai là một điểm phụ huynh có thể nêu khi phản ánh tới cơ quan quản lý giáo dục ở địa phương. Quy định về công khai không chỉ để đọc, nó là căn cứ để gia đình yêu cầu trường làm đúng điều đã cam kết.
Câu hỏi thường gặp
Trường mầm non tư thục có bắt buộc công khai các khoản thu không?
Có. Quy định về công khai áp dụng cho các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, gồm cả trường tư thục. Trường tư được tự quyết mức thu nhưng phải công khai các khoản thu và thực hiện đúng điều đã công khai với gia đình.
Bản công khai đặt ở đâu trên trang web của trường?
Thường ở mục có tên công khai, ba công khai, thông tin chung hoặc ở chân trang. Nếu không thấy, hỏi văn phòng trường hoặc xin chụp bảng niêm yết tại trụ sở. Nhớ kiểm năm học ghi trên bản công khai trước khi dùng các con số.
Số giáo viên trong bản công khai có tính cả giáo viên tiếng Anh, năng khiếu không?
Tuỳ trường. Có trường liệt kê riêng giáo viên dạy các hoạt động bổ trợ, có trường gộp chung. Phụ huynh nên hỏi số giáo viên đứng lớp chính cho nhóm tuổi của con, vì đó mới là người ở với trẻ suốt ngày.
Thấy con số trong bản công khai khác thực tế thì làm gì?
Trước hết hỏi lại người quản lý của trường, vì có thể do bản công khai lập từ đầu năm. Nếu chênh lệch lớn và trường không giải thích được, gia đình có thể phản ánh tới cơ quan quản lý giáo dục ở địa phương, kèm những gì đã ghi nhận được.
Nhóm trẻ độc lập có phải công khai thông tin không?
Nhóm trẻ và lớp mẫu giáo độc lập cũng thuộc hệ thống cơ sở giáo dục mầm non, nên có nghĩa vụ công khai ở mức phù hợp quy mô. Thực tế nhiều nhóm trẻ chưa làm đầy đủ, phụ huynh nên hỏi trực tiếp và đề nghị gửi bằng văn bản.
Có nên chọn trường chỉ dựa vào bản công khai không?
Không nên. Bản công khai là con số trường tự cam kết, chưa phải kết quả kiểm tra độc lập, và không nói được về tương tác giữa cô và trẻ. Nó hữu ích nhất khi dùng làm danh sách câu hỏi trong buổi đi xem trường.