EYFS (Early Years Foundation Stage) là khung pháp lý bắt buộc về học tập, phát triển và an toàn cho trẻ từ sơ sinh đến hết năm Reception (khoảng 5 tuổi) ở nước Anh. Mọi cơ sở đăng ký với Ofsted, từ nhà trẻ tư, nhóm mẫu giáo cộng đồng, người trông trẻ tại gia đến lớp Reception trong trường tiểu học, đều phải theo. Khung chia bảy lĩnh vực học tập, đặt mười bảy mục tiêu cuối giai đoạn và quy định các mốc đánh giá.
Một lưu ý về tên gọi: EYFS là của England. Scotland, xứ Wales và Bắc Ireland có khung riêng, nên câu "theo chương trình mầm non Anh quốc" cần hỏi lại là theo khung của phần nào trong Vương quốc Liên hiệp Anh. Khi trường quốc tế ở Việt Nam ghi "EYFS", họ thường muốn nói khung của nước Anh, thứ được nhiều trường theo hệ Anh trên thế giới dùng lại.
Khung pháp lý chứ không phải giáo trình
EYFS có hiệu lực từ tháng 9/2008, gộp các văn bản rời trước đó về chăm sóc và giáo dục trẻ nhỏ. Bộ Giáo dục Anh (Department for Education) đã sửa khung nhiều lần, đợt lớn nhất có hiệu lực từ tháng 9/2021, khi bộ mục tiêu học tập được viết lại và phần thủ tục ghi chép được cắt bớt để giáo viên dành thời gian cho trẻ.
Văn bản chính, Statutory Framework, có hai phần: yêu cầu về học tập và phát triển, và yêu cầu về an toàn và phúc lợi. Phần thứ hai quy định những việc như bảo vệ trẻ, tỷ lệ người lớn trên trẻ, trình độ nhân sự, sơ cứu, an toàn thực phẩm và hồ sơ. Bản dành riêng cho người trông trẻ tại gia được tách ra từ năm 2024.
Điểm cần hiểu là EYFS không phải giáo trình. Nó nói trẻ cần được hỗ trợ ở những lĩnh vực nào và cuối giai đoạn nên đạt gì, còn cách tổ chức hoạt động thì để cơ sở tự chọn. Tài liệu hướng dẫn đi kèm như Development Matters hay Birth to 5 Matters là tham khảo không bắt buộc. Nhờ vậy cùng một khung, nhà trẻ theo hướng Montessori, nhóm học ngoài trời trong rừng hay lớp Reception truyền thống đều có thể hợp lệ.
Bảy lĩnh vực và mười bảy mục tiêu
Khung chia bảy lĩnh vực thành hai nhóm. Nhóm "chủ chốt" là nền cho mọi thứ khác, được ưu tiên với trẻ nhỏ nhất; nhóm "cụ thể" xây trên nền đó.
| Nhóm | Lĩnh vực | Các mục tiêu cuối giai đoạn (ELG) |
|---|---|---|
| Chủ chốt | Giao tiếp và ngôn ngữ | Lắng nghe, chú ý và hiểu; Nói |
| Chủ chốt | Phát triển cá nhân, xã hội và cảm xúc | Tự điều chỉnh; Tự quản bản thân; Xây dựng quan hệ |
| Chủ chốt | Phát triển thể chất | Vận động thô; Vận động tinh |
| Cụ thể | Đọc viết | Hiểu văn bản; Đọc từ; Viết |
| Cụ thể | Toán | Số; Quy luật số |
| Cụ thể | Hiểu biết thế giới | Quá khứ và hiện tại; Con người, văn hoá và cộng đồng; Thế giới tự nhiên |
| Cụ thể | Nghệ thuật biểu đạt và thiết kế | Sáng tạo với chất liệu; Hình dung và biểu diễn |
Ngoài nội dung, khung yêu cầu giáo viên để ý cách trẻ học qua ba đặc điểm: chơi và khám phá, học chủ động, sáng tạo và tư duy phản biện. Đọc viết và toán nằm trong khung với mục tiêu khá cụ thể, ví dụ đọc thành tiếng câu đơn giản bằng phương pháp ghép âm, điều làm EYFS khác rõ với cách tiếp cận của các nước Bắc Âu.
Ba mốc đánh giá trẻ trong giai đoạn EYFS
Đánh giá trong EYFS chủ yếu là quan sát hằng ngày. Ngoài ra có ba mốc chính thức, mỗi mốc phục vụ một mục đích khác nhau:
- Kiểm tra tiến bộ lúc 2 tuổi. Khi trẻ từ 2 đến 3 tuổi, cơ sở viết một bản tóm tắt ngắn về ba lĩnh vực chủ chốt gửi cha mẹ, chỉ ra điểm mạnh và chỗ cần hỗ trợ. Mục đích là phát hiện sớm chậm nói hay khó khăn khác để gia đình tìm hỗ trợ.
- Đánh giá đầu vào lớp Reception. Từ tháng 9/2021, trong sáu tuần đầu năm Reception, giáo viên làm một bài đánh giá ngắn một thầy một trò về ngôn ngữ và tư duy số. Kết quả không trả về cho phụ huynh hay xếp hạng trẻ, mà dùng làm mốc để đo tiến bộ của trường đến cuối tiểu học.
- Hồ sơ EYFS cuối năm Reception. Giáo viên đánh giá từng trẻ theo mười bảy mục tiêu, mỗi mục chỉ có hai mức: đạt mức mong đợi hoặc đang hình thành. Kết quả gửi cho phụ huynh và giáo viên lớp 1. Ở cấp quốc gia, tỷ lệ trẻ đạt "mức phát triển tốt" được công bố hằng năm.
Đánh giá đầu vào Reception gây tranh luận từ khi mới ra: hội giáo viên và một số nhà nghiên cứu cho rằng kiểm tra trẻ 4 tuổi là không cần thiết và dữ liệu thu được không đáng tin, trong khi chính phủ coi đó là cách công bằng hơn để đo đóng góp của trường. Đây là một ví dụ để thấy EYFS không phải văn bản không ai phản biện.
Ai trả tiền: số giờ được nhà nước tài trợ
Anh không làm mầm non miễn phí toàn phần. Thay vào đó nhà nước tài trợ một số giờ mỗi tuần, tính trong 38 tuần mỗi năm, tại cơ sở tham gia chương trình. Mọi trẻ 3 và 4 tuổi được 15 giờ mỗi tuần không phân biệt thu nhập. Gia đình có cha mẹ đi làm và đạt điều kiện về thu nhập được thêm 15 giờ, thành 30 giờ, áp dụng từ tháng 9/2017. Trẻ 2 tuổi trong gia đình khó khăn được 15 giờ.
Từ năm 2024 chính phủ mở dần quyền lợi cho gia đình có cha mẹ đi làm có con nhỏ hơn: trước hết là trẻ 2 tuổi, rồi trẻ từ 9 tháng tuổi, với lộ trình đạt 30 giờ cho nhóm này từ tháng 9/2025. Điều kiện chi tiết thay đổi theo từng năm tài khoá nên cần kiểm trên trang chính phủ.
Giờ được tài trợ không có nghĩa là gia đình không trả gì. Cơ sở được thu phí cho bữa ăn, tã, hoạt động thêm, và giờ ngoài phần tài trợ được tính theo giá của cơ sở. Nhiều nhà trẻ tư cho rằng mức nhà nước trả cho mỗi giờ thấp hơn chi phí thật, dẫn tới tranh cãi kéo dài về việc thiếu chỗ và cơ sở đóng cửa. Năm Reception thì khác: đó là lớp trong trường tiểu học công, miễn phí như phần còn lại của tiểu học.
Người đứng lớp và tỷ lệ người lớn trên trẻ
Trình độ. Lớp Reception trong trường công do giáo viên có Qualified Teacher Status (QTS) đứng lớp, giống mọi lớp tiểu học. Ở nhà trẻ tư, chuẩn phổ biến là người có chứng chỉ nghề cấp 3 về mầm non (Early Years Educator), cùng một số vị trí có bằng cấp cao hơn như Early Years Teacher Status, có từ năm 2013.
Tỷ lệ với trẻ dưới 2 tuổi. Một người lớn cho ba trẻ.
Tỷ lệ với trẻ 2 tuổi. Một người lớn cho năm trẻ ở nhà trẻ tại nước Anh, sau khi chính phủ nới từ một cho bốn vào tháng 9/2023. Việc nới tỷ lệ bị nhiều tổ chức trong ngành phản đối vì lo ảnh hưởng an toàn và chất lượng.
Tỷ lệ với trẻ từ 3 tuổi. Một người lớn cho tám trẻ ở nhà trẻ thông thường, hoặc một cho mười ba khi có người có bằng giáo viên trực tiếp làm việc với nhóm. Lớp Reception theo quy định sĩ số của bậc tiểu học, thường có giáo viên cộng trợ giảng.
Thanh tra. Ofsted đăng ký và thanh tra cơ sở, xếp loại công khai. Báo cáo thanh tra từng cơ sở tra được trên mạng, là nguồn phụ huynh Anh dùng nhiều nhất khi chọn nhà trẻ.
Những tranh luận quanh EYFS ở chính nước Anh
Tranh luận lớn nhất là chuyện "trường học hoá" mầm non. Các nhóm chuyên môn trong ngành mầm non Anh lo rằng mục tiêu đọc viết và toán cụ thể ở cuối Reception kéo giờ chơi tự do và hoạt động ngoài trời xuống, khiến trẻ 4 tuổi ngồi bàn nhiều hơn mức nên có. Phía chính phủ đáp rằng mục tiêu rõ ràng giúp phát hiện trẻ tụt lại, nhất là trẻ nghèo, trước khi khoảng cách lớn thêm. Cuộc tranh luận này có từ khi EYFS ra đời và vẫn chưa ngã ngũ.
Tranh luận thứ hai là giấy tờ. Trước đợt sửa 2021, giáo viên phải ghi chép và lưu bằng chứng rất dày cho từng trẻ. Bản 2021 nói rõ không yêu cầu thu thập bằng chứng quá mức và cắt bớt khối lượng đánh giá. Việc phải sửa cho thấy một khung tốt trên giấy vẫn có thể bị thực thi theo hướng hành chính hoá.
Tranh luận thứ ba là nhân lực. Nhiều khảo sát trong ngành ghi nhận người làm nghề mầm non rời bỏ công việc vì lương thấp, trong khi chính phủ mở rộng số giờ được tài trợ làm nhu cầu chỗ học tăng. Nới tỷ lệ cho nhóm 2 tuổi năm 2023 là một phản ứng trước áp lực đó. Với người quan sát từ Việt Nam, bài học là khung chương trình và chuẩn chất lượng chỉ đứng vững khi có đủ người được trả công xứng đáng để thực hiện nó.
Trẻ Anh vào trường lúc mấy tuổi
Tuổi đi học bắt buộc ở Anh là đầu học kỳ sau khi trẻ tròn 5 tuổi. Trên thực tế, phần lớn trẻ vào lớp Reception từ tháng 9 sau sinh nhật thứ 4, tức là bắt đầu đi học trong trường tiểu học khi mới 4 tuổi. Year 1, tương đương lớp 1, là năm trẻ 5 đến 6 tuổi.
So với Việt Nam, trẻ Anh vào "trường tiểu học" sớm hơn hai năm, nhưng năm Reception vẫn là một phần của EYFS chứ không phải chương trình tiểu học. Đây là nguồn nhầm lẫn khi phụ huynh so sánh: một bé 5 tuổi học Year 1 ở trường quốc tế hệ Anh tại Việt Nam tương ứng với một bé đang học lớp mẫu giáo lớn ở trường Việt.
Trẻ sinh mùa hè, tức là nhỏ nhất trong khối, có thể hoãn vào Reception đến tuổi bắt buộc; một số địa phương cho trẻ vào Reception thay vì nhảy thẳng vào Year 1 khi hoãn. Chủ đề trẻ nhỏ tháng trong lớp được bàn thêm trong bài về tuổi vào lớp 1 ở các nước trong chuyên mục này.
Với gia đình Việt sống ở Anh, điểm thực tế cần nhớ là hạn nộp đơn vào Reception thường rơi vào giữa tháng 1 của năm trẻ vào học, qua hội đồng địa phương nơi cư trú, và chỗ được xếp theo tiêu chí của từng trường như khoảng cách hay có anh chị em đang học. Trẻ vẫn có thể học nhà trẻ được tài trợ cho đến khi vào Reception.
Câu hỏi thường gặp
EYFS có dạy trẻ đọc viết sớm không?
Có mục tiêu đọc viết rõ ràng ở cuối năm Reception, khi trẻ khoảng 5 tuổi: đọc thành tiếng câu đơn giản, viết từ và câu ngắn có thể đọc được. Phương pháp chính là ghép âm (phonics), Bộ Giáo dục Anh khuyến nghị các chương trình phonics có hệ thống từ năm Reception.
Trường quốc tế ở Việt Nam ghi "theo EYFS" có bị Ofsted thanh tra không?
Không. Ofsted chỉ thanh tra cơ sở ở nước Anh. Trường ở nước ngoài theo EYFS có thể tham gia các chương trình kiểm định khác dành cho trường hệ Anh ở nước ngoài, nhưng đó là lựa chọn tự nguyện. Ở Việt Nam, trường vẫn chịu quản lý và kiểm định theo quy định của Việt Nam.
EYFS có giống chương trình Cambridge không?
Không. EYFS là khung pháp lý của chính phủ Anh cho giai đoạn đến 5 tuổi. Cambridge là hệ chương trình và kỳ thi của Đại học Cambridge cho bậc phổ thông, có phần Cambridge Early Years riêng. Nhiều trường dùng EYFS ở mầm non rồi chuyển sang chương trình Cambridge ở tiểu học.
Mười bảy mục tiêu có phải là bài kiểm tra trẻ không?
Không theo nghĩa thi cử. Giáo viên kết luận dựa trên những gì đã quan sát trẻ trong cả năm, không bắt trẻ làm bài riêng. Mỗi mục chỉ ghi đạt mức mong đợi hoặc đang hình thành, không chấm điểm hay xếp hạng.
Scotland và xứ Wales dùng khung gì cho mầm non?
Scotland dùng Curriculum for Excellence, giai đoạn đầu gồm mầm non và lớp đầu tiểu học, cùng hướng dẫn Realising the Ambition. Xứ Wales có khung chương trình cho cơ sở mầm non nằm trong Curriculum for Wales. Hai nơi này coi trọng học qua chơi kéo dài hơn nước Anh.
Tìm văn bản EYFS bản gốc ở đâu?
Bộ Giáo dục Anh đăng Statutory Framework for the Early Years Foundation Stage trên trang chính thức của chính phủ Anh, có bản cho cơ sở nhóm và bản cho người trông trẻ tại gia. Khung được sửa định kỳ, nên đọc bản mới nhất và để ý ngày hiệu lực.