Mầm non Hàn Quốc gồm hai hệ song song: yuchiwon (유치원, trường mẫu giáo cho trẻ 3–5 tuổi, vốn thuộc Bộ Giáo dục) và eorinijip (어린이집, nhà trẻ cho trẻ 0–5 tuổi, vốn thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi). Từ 2012–2013, cả hai dùng chung chương trình Nuri cho trẻ 3–5 tuổi, và nhà nước hỗ trợ học phí cho nhóm tuổi này bất kể thu nhập. Từ năm 2024, Hàn Quốc chuyển phần quản lý eorinijip về Bộ Giáo dục, bắt đầu hợp nhất hai hệ.
Nếu đã đọc bài về Nhật Bản trong chuyên mục, bạn sẽ thấy cấu trúc quen thuộc: một bên giáo dục, một bên phúc lợi. Hàn Quốc đi xa hơn Nhật ở chỗ đã thống nhất chương trình và đang thống nhất bộ quản lý. Bối cảnh của cuộc cải tổ này là tỷ suất sinh thấp nhất thế giới và áp lực học thêm rất nặng lên trẻ nhỏ.
Hai hệ, hai luật, hai loại giáo viên
Yuchiwon hoạt động theo Luật Giáo dục Mầm non năm 2004, là trường học theo nghĩa pháp lý, có giáo viên mẫu giáo được cấp chứng chỉ giáo viên. Có yuchiwon công lập, nhiều cái đặt trong khuôn viên trường tiểu học, và yuchiwon tư thục, chiếm phần lớn số chỗ. Giờ học chính thường vào buổi sáng tới đầu giờ chiều, có lớp kéo dài cho trẻ cần ở lại.
Eorinijip hoạt động theo Luật Chăm sóc Trẻ sơ sinh và Trẻ nhỏ năm 1991, nhận trẻ từ vài tháng tuổi, mở cả ngày. Hình thức rất đa dạng: nhà trẻ công lập do chính quyền địa phương lập, nhà trẻ tư, nhà trẻ trong doanh nghiệp, nhà trẻ gia đình quy mô nhỏ trong căn hộ. Người đứng lớp là giáo viên chăm sóc trẻ (보육교사), chứng chỉ do Bộ Y tế và Phúc lợi cấp, có thể lấy qua đại học, cao đẳng hoặc tích luỹ tín chỉ.
Sự khác nhau về con đường lấy chứng chỉ là một điểm nhạy cảm. Giáo viên yuchiwon thường đi qua chương trình sư phạm mầm non chính quy; giáo viên eorinijip có con đường mở hơn. Khi hợp nhất hai hệ, câu hỏi khó nhất không phải là gộp tên cơ sở, mà là làm sao thống nhất chuẩn giáo viên mà không loại hàng chục nghìn người đang làm nghề.
Chương trình Nuri: từ một năm tuổi lên ba năm tuổi
Ra đời năm 2012. Chính phủ ban hành chương trình chung Nuri (누리과정) cho trẻ 5 tuổi ở cả yuchiwon và eorinijip, kèm hỗ trợ học phí. Năm 2013 mở rộng cho trẻ 3 và 4 tuổi. Từ đây, bất kể gia đình gửi con ở loại cơ sở nào, trẻ 3–5 tuổi về nguyên tắc học cùng một khung.
Năm lĩnh vực. Nuri chia nội dung theo năm lĩnh vực: vận động thể chất và sức khoẻ, giao tiếp, quan hệ xã hội, trải nghiệm nghệ thuật, khám phá tự nhiên. Cách chia này gần với năm lĩnh vực của Chương trình giáo dục mầm non Việt Nam và của Nhật, cho thấy các nước Đông Á chia sẻ một khung tư duy khá giống nhau.
Bản sửa 2019: lấy trò chơi làm trung tâm. Bản Nuri sửa đổi năm 2019, áp dụng từ 2020, rút mạnh số nội dung chi tiết và đổi trọng tâm sang "lấy trẻ và trò chơi làm trung tâm". Trước đó, khung dày nội dung khiến nhiều lớp chạy theo kế hoạch chủ đề do giáo viên áp đặt. Bản mới để giáo viên đi theo hứng thú của trẻ nhiều hơn.
Trẻ dưới 3 tuổi. Nhóm 0–2 tuổi ở eorinijip theo Chương trình Chăm sóc Tiêu chuẩn riêng, cũng được sửa theo hướng lấy trò chơi làm trung tâm cùng đợt với Nuri.
Ai trả tiền: chuỗi chính sách hỗ trợ
Hàn Quốc đi từ hỗ trợ theo thu nhập sang hỗ trợ phổ cập trong khoảng mười năm. Bảng gom các lớp chính sách theo nhóm tuổi; số tiền cụ thể thay đổi hằng năm nên không ghi.
| Nhóm tuổi | Hình thức hỗ trợ | Ghi chú |
|---|---|---|
| 3–5 tuổi | Hỗ trợ học phí Nuri cho mọi trẻ, ở cả yuchiwon và eorinijip | Trường tư có thể thu thêm phần chênh lệch và phí hoạt động |
| 0–2 tuổi gửi nhà trẻ | Hỗ trợ phí chăm sóc phổ cập từ 2013 | Có mức theo giờ: cả ngày hoặc chăm sóc cơ bản |
| 0–2 tuổi ở nhà | Trợ cấp nuôi con tại nhà, sau thay bằng trợ cấp cha mẹ | Nhằm cân bằng giữa gửi trẻ và tự chăm |
| Mọi nhóm | Hệ đăng ký trực tuyến vào yuchiwon, xếp chỗ công lập theo bốc thăm và ưu tiên | Chỗ công lập được ưa chuộng vì phí thấp |
Kết quả của chính sách phổ cập là gần như mọi trẻ 3–5 tuổi ở Hàn Quốc đi mầm non. Nhưng hỗ trợ học phí không làm giảm chi tiêu giáo dục của gia đình như mong đợi, vì nhiều phụ huynh dùng phần tiền tiết kiệm được để cho con học thêm. Hỗ trợ cũng chảy vào cả cơ sở tư, nên nhà nước phải kèm theo các quy định về báo cáo tài chính và trần thu thêm để tiền công không bị dùng sai mục đích, một việc từng gây tranh cãi gay gắt giữa chính phủ và hiệp hội chủ yuchiwon tư thục cuối thập niên 2010.
Mẫu giáo tiếng Anh: thứ không phải yuchiwon
Ở các quận giàu của Seoul có loại cơ sở thường được gọi là "mẫu giáo tiếng Anh" (영어유치원). Về pháp lý, phần lớn đây không phải yuchiwon mà là trung tâm học thêm (hagwon) đăng ký dạy cho trẻ nhỏ, nên không bị ràng buộc bởi chương trình Nuri và không được hưởng hỗ trợ học phí. Học phí do thị trường quyết định và thường cao hơn nhiều so với yuchiwon.
Chính phủ và giới giáo dục Hàn Quốc nhiều năm bàn về loại cơ sở này. Phía lo ngại cho rằng học thuật hoá quá sớm, trẻ chịu áp lực, và tạo bất bình đẳng ngay từ tuổi lên năm, khi có cả các kỳ "thi đầu vào" cho trẻ nhỏ ở một số cơ sở. Phía phụ huynh lựa chọn thì coi đây là đầu tư cho tương lai trong một xã hội cạnh tranh gay gắt. Cơ quan quản lý đã có các đợt rà soát việc dùng chữ "yuchiwon" sai quy định trong tên gọi.
Câu chuyện này đáng đọc với phụ huynh Việt vì nó cho thấy một điều: cái tên trên biển hiệu không cho biết cơ sở đó thuộc hệ nào. Ở Việt Nam cũng vậy, trung tâm ngoại ngữ nhận trẻ nhỏ và trường mầm non được cấp phép là hai loại pháp lý khác nhau, với yêu cầu về chương trình, giáo viên và an toàn khác nhau.
Hợp nhất hai hệ: vì sao bây giờ và còn vướng gì
Ý tưởng hợp nhất (유보통합) được bàn từ thập niên 1990 nhưng nhiều lần dừng lại vì vướng chuẩn giáo viên, cơ sở vật chất và lợi ích của hai nhóm chủ cơ sở. Đến cuối năm 2023, Quốc hội Hàn Quốc sửa luật tổ chức chính phủ, và từ giữa năm 2024 phần quản lý nhà trẻ được chuyển từ Bộ Y tế và Phúc lợi về Bộ Giáo dục cùng các sở giáo dục địa phương.
Động lực rõ nhất là giảm sinh. Theo Cục Thống kê Hàn Quốc, tổng tỷ suất sinh năm 2023 là 0,72 con mỗi phụ nữ. Số trẻ giảm nhanh khiến hàng nghìn cơ sở đóng cửa, nhất là nhà trẻ gia đình và yuchiwon tư thục ở vùng ngoài đô thị lớn. Duy trì hai hệ cạnh tranh nhau trên một nhóm trẻ ngày càng nhỏ trở nên khó biện minh.
Phần còn lại của lộ trình, như thống nhất chuẩn giáo viên, chuẩn cơ sở và mức hỗ trợ, được lên kế hoạch qua nhiều năm và vẫn đang bàn. Người theo dõi nên đọc thông tin từ Bộ Giáo dục Hàn Quốc theo từng năm, vì chi tiết thay đổi khá nhanh.
Chất lượng được kiểm bằng gì
Hai hệ có hai cơ chế đánh giá. Yuchiwon được sở giáo dục địa phương đánh giá định kỳ theo bộ chỉ báo do Bộ Giáo dục ban hành, gồm chương trình, môi trường, sức khoẻ và an toàn, vận hành. Eorinijip theo hệ đánh giá nhà trẻ, ban đầu là chứng nhận tự nguyện rồi trở thành bắt buộc với mọi nhà trẻ từ năm 2019, do Viện Thúc đẩy Chăm sóc Trẻ Hàn Quốc thực hiện. Kết quả được công bố để phụ huynh tra cứu.
Một quy định có nguồn gốc từ khủng hoảng niềm tin: sau các vụ bạo hành trẻ ở nhà trẻ gây chấn động dư luận năm 2015, Hàn Quốc sửa luật bắt buộc lắp camera giám sát trong nhà trẻ, với quy tắc chặt về việc ai được xem, xem khi nào và lưu bao lâu. Đây là một ví dụ về cách một hệ thống phản ứng với sự cố bằng luật, và cũng là chủ đề tranh luận về quyền riêng tư của giáo viên và trẻ.
Ngoài kiểm tra từ trên xuống, nhà trẻ và trường mẫu giáo phải có ban vận hành hoặc hội đồng có đại diện phụ huynh tham gia góp ý về chương trình, bữa ăn và chi tiêu. Mức độ thực chất của các ban này khác nhau giữa các cơ sở, nhưng về nguyên tắc nó cho phụ huynh một kênh chính thức thay vì chỉ phản ánh qua nhóm chat.
Đặt cạnh Việt Nam: những điểm giống đến bất ngờ
Hàn Quốc và Việt Nam khác nhau nhiều về thu nhập, nhưng có những nét chung đáng để ý khi đọc chính sách mầm non:
- Cả hai đều có năm lĩnh vực phát triển trong khung chương trình quốc gia, và cả hai đã sửa khung theo hướng lấy trẻ làm trung tâm.
- Cả hai có văn hoá học thêm mạnh kéo xuống tận tuổi mầm non, đặc biệt với tiếng Anh. Kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy hỗ trợ học phí không tự giảm được áp lực đó.
- Cả hai đang đối mặt với giảm sinh. Việt Nam chưa ở mức thấp như Hàn Quốc, nhưng mức sinh ở các đô thị lớn đã xuống dưới mức thay thế theo số liệu của Tổng cục Thống kê những năm gần đây.
- Khác biệt lớn là Việt Nam đã có một bậc mầm non thống nhất dưới Bộ GD&ĐT, điều Hàn Quốc mới bắt đầu làm từ 2024.
- Trẻ Hàn Quốc vào tiểu học vào tháng 3, khi khoảng sáu tuổi tròn; trẻ Việt vào lớp 1 vào tháng 9 của năm tròn sáu tuổi. Hai nước có tuổi vào lớp 1 gần như nhau.
Nếu chỉ mang về một bài học từ Hàn Quốc, có lẽ đó là việc thống nhất chương trình trước, thống nhất tổ chức sau. Nuri ra đời gần mười hai năm trước khi hai hệ về chung một bộ, và chính khung chung đó tạo điều kiện cho cuộc hợp nhất. Với phụ huynh, điều này nghĩa là khi so sánh hai cơ sở, câu hỏi "chương trình nào" thường đáng hỏi hơn câu hỏi "loại hình nào".
Câu hỏi thường gặp
Tuổi Hàn Quốc ghi trong tài liệu mầm non có giống tuổi quốc tế không?
Trước đây tài liệu Hàn Quốc hay dùng cách tính tuổi truyền thống, cộng thêm một đến hai tuổi so với tuổi quốc tế. Từ tháng 6/2023, luật yêu cầu dùng tuổi quốc tế trong văn bản hành chính. Khi đọc tài liệu cũ, nên kiểm lại cách tính để tránh lệch nhóm tuổi.
Yuchiwon và eorinijip cái nào tốt hơn?
Không có thứ bậc chung. Yuchiwon có truyền thống giáo dục và giáo viên được đào tạo chính quy hơn; eorinijip mở cửa dài hơn, nhận trẻ nhỏ hơn, tiện cho cha mẹ đi làm. Từ khi dùng chung chương trình Nuri, nội dung giáo dục cho trẻ 3–5 tuổi về nguyên tắc như nhau.
Chương trình Nuri có dạy chữ Hangeul không?
Nuri không đặt mục tiêu dạy đọc viết có hệ thống. Trẻ làm quen với chữ qua tên mình, sách tranh và trò chơi trong lĩnh vực giao tiếp. Việc nhiều trẻ biết đọc trước tiểu học chủ yếu đến từ gia đình và học thêm, không phải yêu cầu của chương trình.
Hàn Quốc có tuyển giáo viên mầm non nước ngoài không?
Yuchiwon và eorinijip yêu cầu chứng chỉ giáo viên hoặc chứng chỉ chăm sóc trẻ của Hàn Quốc. Người nước ngoài dạy tiếng Anh ở hagwon theo quy định thị thực và tuyển dụng riêng, không phải giáo viên mầm non theo nghĩa pháp lý.
Có số liệu chính thức về số trẻ đi mầm non ở Hàn Quốc ở đâu?
Bộ Giáo dục công bố thống kê yuchiwon hằng năm trong niên giám thống kê giáo dục, còn số liệu nhà trẻ được công bố trong thống kê chăm sóc trẻ. Báo cáo OECD Education at a Glance cũng có tỷ lệ đi học theo tuổi, nên ghi rõ năm khi trích.
Mô hình hợp nhất của Hàn Quốc có gì cho Việt Nam học không?
Việt Nam đã có một bậc mầm non thống nhất nên không cần gộp bộ. Điều đáng theo dõi là cách Hàn Quốc nâng chuẩn giáo viên cho cả hệ mà vẫn giữ được người đang làm nghề, và cách họ xử lý cơ sở thừa chỗ khi số trẻ giảm.