Nhu cầu gửi trẻ theo giờ tăng vì lịch làm việc của bố mẹ không còn gói trong khung bảy giờ sáng tới năm giờ chiều: nhiều người làm ca, làm tự do, làm qua ứng dụng, làm từ xa với lịch họp thất thường, trong khi gia đình hạt nhân ở đô thị ít có ông bà gần để nhờ. Xu hướng này giúp bố mẹ đi làm, nhưng đặt ra câu hỏi lớn nhất của tuổi mầm non: trẻ có giữ được người chăm quen và nhịp sinh hoạt ổn định không.
Bài này đọc xu hướng từ phía gia đình và người dạy: lực đẩy nào đứng sau, các hình thức gửi linh hoạt đang có, nghiên cứu nói gì về sự ổn định với trẻ nhỏ, và cách gửi theo giờ mà vẫn giữ nhịp cho con. Bài không đánh giá dịch vụ cụ thể; trong hệ Global Star, việc trông giữ theo giờ có trang chuyên riêng.
Lịch làm việc đổi thì lịch gửi con đổi theo
Trường mầm non công lập ở Việt Nam thường đón trẻ buổi sáng và trả trẻ cuối chiều, nghỉ thứ bảy, chủ nhật, lễ tết, và có kỳ nghỉ hè hoặc lịch sinh hoạt hè riêng. Khung đó hợp với gia đình làm giờ hành chính. Nhưng một phần lớn lao động đô thị không làm giờ hành chính. Công nhân khu công nghiệp làm ca và tăng ca; nhân viên bán lẻ, nhà hàng, y tế làm tối và cuối tuần; tài xế công nghệ, người bán hàng trực tuyến làm theo đơn.
Cùng lúc là sự thay đổi của gia đình. Di cư từ nông thôn lên thành phố khiến nhiều gia đình trẻ sống xa ông bà. Gia đình một con không có anh chị lớn trông em. Làm từ xa, nghe tưởng giúp bố mẹ ở nhà với con, thực tế lại cần người trông trong những giờ họp, vì không ai làm việc tập trung được với một em bé hai tuổi bên cạnh.
Kết quả là nhu cầu chuyển từ “một chỗ gửi cả ngày” sang “một chỗ gửi vài giờ vào lúc cần”: buổi tối khi bố mẹ làm ca, sáng thứ bảy, vài giờ chiều khi trường đã đóng cửa, cả ngày trong tuần lễ trường nghỉ. Những khoảng trống này trước đây được lấp bằng họ hàng, hàng xóm, người quen trong xóm trọ; bây giờ ngày càng được lấp bằng dịch vụ trả tiền.
Các hình thức gửi trẻ linh hoạt đang có
Thị trường gửi trẻ linh hoạt ở đô thị Việt Nam có mấy hình thức chính. Mỗi hình thức hợp với một kiểu nhu cầu và có điểm cần để ý riêng.
| Hình thức | Thường phục vụ | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Trường mầm non mở thêm giờ | Gia đình cần đón muộn, gửi sớm, gửi thứ bảy | Trẻ ở trường rất lâu trong ngày; người trông giờ thêm có phải cô quen không |
| Nhóm trẻ nhận gửi theo giờ | Gia đình làm ca, cần vài giờ không cố định | Giấy phép hoạt động, số trẻ trên mỗi người lớn, trẻ đến đi liên tục |
| Trung tâm trông trẻ cuối tuần, buổi tối | Gia đình làm tối, làm cuối tuần | Giờ ngủ của trẻ, bữa ăn, cách đón trả an toàn |
| Người trông tại nhà qua giới thiệu hoặc ứng dụng | Gia đình muốn con ở nhà, cần linh hoạt | Kiểm lý lịch, kinh nghiệm, giữ được cùng một người không |
| Nhóm phụ huynh luân phiên trông | Vài gia đình thân quen cùng khu | Thoả thuận rõ trách nhiệm, an toàn, khi có sự cố |
Điểm chung khó nhất của các hình thức này là tính liên tục. Một em bé gửi ba buổi một tuần ở ba nơi khác nhau, với ba người khác nhau, chịu nhiều lần chuyển tiếp hơn một em bé gửi cả ngày ở một lớp quen.
Sự ổn định với trẻ nhỏ: điều nghiên cứu nhắc đi nhắc lại
Lý thuyết gắn bó của John Bowlby và các nghiên cứu của Mary Ainsworth từ giữa thế kỷ 20 đặt nền cho một hiểu biết mà giới phát triển trẻ ngày nay đều chấp nhận: trẻ nhỏ cần một vài người lớn quen thuộc, đáp ứng ổn định, để cảm thấy an toàn khi khám phá thế giới. Gắn bó không chỉ với bố mẹ; trẻ có thể gắn bó với cô giáo, người trông quen nếu quan hệ đó đủ lâu và đều.
Nghiên cứu về chăm sóc trẻ ngoài gia đình ở Mỹ, như nghiên cứu dài hạn của Viện Sức khoẻ Trẻ em và Phát triển Con người Quốc gia (NICHD Study of Early Child Care) bắt đầu từ năm 1991, cho thấy chất lượng chăm sóc liên quan tới phát triển nhận thức và ngôn ngữ của trẻ, và nhiều giờ gửi ở tuổi rất nhỏ có liên hệ nhỏ với một số vấn đề hành vi được người lớn báo cáo. Các tác giả nhấn rằng hiệu ứng nhỏ và gia đình vẫn là yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất.
Áp vào gửi theo giờ, điều rút ra không phải gửi linh hoạt là xấu. Điều rút ra là chất lượng và sự ổn định của người chăm quan trọng hơn hình thức. Gửi vài giờ mỗi tuần với cùng một người quen, ở cùng một chỗ, tốt hơn nhiều so với gửi ít giờ hơn nhưng mỗi lần một người lạ.
Cơ sở trông giữ theo giờ được quản lý thế nào
Nhóm trẻ và lớp mẫu giáo độc lập nhận trẻ thường xuyên thuộc diện phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép hoạt động giáo dục theo quy định của Bộ GD&ĐT, với yêu cầu về người chăm, diện tích, an toàn, vệ sinh. Từ ngày 1/7/2025, khi cấp huyện không còn, việc quản lý các cơ sở này được sắp xếp lại giữa cấp tỉnh và cấp xã; gia đình muốn kiểm một cơ sở có thể hỏi uỷ ban nhân dân phường, xã nơi cơ sở hoạt động.
Dịch vụ trông trẻ theo giờ có thể nằm ở vùng xám. Một trung tâm vừa nhận gửi theo giờ vừa dạy năng khiếu, hay một người trông tại nhà nhận qua ứng dụng, có khi không thuộc hệ quản lý giáo dục mà là một dịch vụ dân sự. Điều này không có nghĩa là kém, nhưng có nghĩa là gia đình phải tự kiểm nhiều hơn: ai trông, đã có kinh nghiệm gì, có biết sơ cứu không, có bao nhiêu trẻ cùng lúc.
Cách đọc giấy tờ của một cơ sở, như quyết định cho phép hoạt động giáo dục, được bàn ở chuyên mục đọc hiểu thông tin trường mầm non trên trang này.
Phía người trông: mặt ít được kể của gửi linh hoạt
Gửi theo giờ thường được bàn từ phía phụ huynh, nhưng người làm nghề chịu một phần lớn cái giá của sự linh hoạt. Một nhóm trẻ nhận gửi theo giờ có số trẻ thay đổi từng buổi, nên người chủ khó biết cần bao nhiêu người trông. Khi thiếu người, một cô phải lo nhiều trẻ hơn mức nên có; khi thừa người, chi phí đè lên cơ sở. Cách giải quyết hay gặp là thuê người theo giờ, và chính điều đó làm người trông thay đổi liên tục.
Với người trông, công việc theo giờ thường đi kèm thu nhập không đều, không có bảo hiểm, làm vào buổi tối và cuối tuần, đúng những lúc gia đình của chính họ cũng cần họ. Nhiều người làm nghề này là sinh viên, người đang chờ việc khác, chưa được đào tạo về chăm sóc trẻ nhỏ. Không ít người làm rất tận tâm, nhưng nghề không giữ được họ lâu.
Hiểu điều này giúp gia đình đặt câu hỏi đúng: không chỉ “ai trông con mình hôm nay” mà “người đó đã làm ở đây bao lâu, có được đào tạo không, có ở lại không”. Một cơ sở giữ được người trông lâu năm thường đang làm đúng nhiều điều khác.
Gửi theo giờ mà vẫn giữ nhịp cho con
Gia đình cần gửi linh hoạt có thể giảm phần xáo trộn cho trẻ bằng những bước sau:
- Giữ một người hoặc một chỗ cố định nhất có thể. Nếu phải gửi nhiều kiểu, chọn một nơi làm “nhà thứ hai” và gửi thường xuyên ở đó.
- Cố định một phần lịch. Ngay cả khi lịch làm việc thay đổi, giữ vài buổi gửi cố định mỗi tuần giúp trẻ đoán được ngày của mình.
- Có thời gian làm quen. Lần đầu gửi một nơi mới, ở lại cùng con một lúc hoặc gửi ngắn rồi tăng dần.
- Mang theo đồ vật quen. Một chiếc chăn, một món đồ chơi, chai nước quen giúp trẻ dịu hơn ở chỗ mới.
- Chuyển giao thông tin mỗi lần gửi. Con ngủ lúc mấy giờ, ăn gì, hôm nay có mệt không; người trông biết thì chăm đúng hơn.
- Giữ nghi thức chào và đón. Chào ngắn, rõ ràng, không lẻn đi. Đón đúng giờ đã hẹn để trẻ tin lời hứa.
- Để ý tín hiệu của trẻ. Ngủ kém, ăn kém, bám người kéo dài nhiều tuần là lúc cần xem lại cách gửi.
Những bước này không đòi hỏi chi phí, chỉ đòi hỏi bố mẹ coi tính liên tục là một tiêu chí khi chọn nơi gửi, ngang với giá và khoảng cách.
Xu hướng này có thể đi về đâu
Một số nước đã đưa gửi trẻ linh hoạt vào chính sách công. Nhật Bản có dịch vụ gửi tạm thời ở nhà trẻ cho gia đình cần vài giờ, và đang triển khai chế độ cho trẻ dưới ba tuổi chưa đi nhà trẻ được gửi một số giờ mỗi tháng bất kể bố mẹ có đi làm hay không, với lập luận rằng mọi gia đình đều cần nghỉ ngơi và trẻ được lợi từ môi trường nhóm. Nhiều nước châu Âu có nhà trẻ mở theo ca ở bệnh viện, nhà máy.
Ở Việt Nam, nhà trẻ cho con công nhân ở khu công nghiệp là nơi chính sách chạm vào nhu cầu này nhiều nhất, vì giờ ca và giờ trường lệch nhau. Mục tiêu phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ ba đến năm tuổi và miễn học phí mầm non công lập từ năm học 2025–2026 tăng chỗ học cả ngày, nhưng không tự giải quyết được khoảng giờ ngoài khung trường.
Với người dạy, xu hướng này tạo thêm việc làm theo giờ nhưng cũng nhiều việc kém ổn định. Với gia đình, nó mở ra lựa chọn nhưng chuyển gánh kiểm tra chất lượng sang chính bố mẹ. Điều đáng mong là các dịch vụ linh hoạt dần có chuẩn rõ hơn về người chăm và số trẻ, để linh hoạt không đồng nghĩa với tạm bợ. Trong lúc chờ chuẩn đó, phụ huynh hỏi kỹ và chọn nơi giữ được người là cách thiết thực nhất để đẩy thị trường đi đúng hướng, vì cơ sở nào cũng nghe khách hàng của mình.
Câu hỏi thường gặp
Gửi trẻ theo giờ có làm trẻ khó thích nghi khi vào mẫu giáo cả ngày không?
Không nhất thiết. Trẻ đã quen một nơi gửi ổn định thường thích nghi tốt hơn khi vào mẫu giáo. Khó khăn đến khi trẻ đã qua nhiều nơi, nhiều người trong thời gian ngắn. Khi chuyển sang trường cả ngày, vẫn nên có thời gian làm quen như với mọi trẻ.
Trẻ mấy tuổi thì có thể gửi theo giờ ở nhóm trẻ?
Nhóm trẻ thường nhận trẻ từ vài tháng tuổi tới ba tuổi, tuỳ giấy phép và điều kiện của cơ sở. Trẻ càng nhỏ càng cần người chăm cố định và số trẻ ít trên mỗi người lớn. Với trẻ dưới một năm, gửi tại nhà với một người quen thường dễ giữ ổn định hơn.
Gửi buổi tối có ảnh hưởng giấc ngủ của trẻ không?
Có thể, nếu giờ đón trễ hơn giờ ngủ thường của trẻ hoặc trẻ phải thức đợi. Nên thoả thuận với nơi gửi để trẻ được ngủ đúng giờ ở đó và bố mẹ bế về khi trẻ đang ngủ, hoặc sắp xếp để đón trước giờ ngủ. Giấc ngủ đều là một phần quan trọng của nhịp sinh hoạt.
Làm sao kiểm một người trông trẻ tại nhà nhận qua ứng dụng?
Hỏi về kinh nghiệm trông trẻ cùng tuổi, xin người giới thiệu từng thuê, hỏi kỹ năng sơ cứu, gặp trực tiếp trước khi giao con, cho buổi đầu có bố mẹ ở nhà. Đọc chính sách của ứng dụng về kiểm tra lý lịch và xử lý sự cố. Cố gắng thuê lại cùng một người.
Có nên gửi con ở nhiều nơi khác nhau trong tuần không?
Nên hạn chế với trẻ dưới ba tuổi. Nếu buộc phải dùng nhiều nơi, giữ một nơi làm chính, các nơi khác là dự phòng, và dùng những nơi trẻ đã quen. Báo cho người chăm ở mỗi nơi về lịch và thói quen của trẻ để giảm xáo trộn.
Ở hệ Global Star, việc gửi theo giờ đi cửa nào?
Hệ Global Star có trang chuyên về trông giữ theo giờ và một cổng riêng cho mầm non theo giờ, mô tả trong chuyên mục hệ sinh thái Global Star trên trang này. Bài này chỉ đọc xu hướng chung, không mô tả dịch vụ, giờ mở cửa hay chi phí của cơ sở nào.