CLASS (Classroom Assessment Scoring System) là thang quan sát do Robert Pianta, Karen La Paro và Bridget Hamre ở Đại học Virginia phát triển, công bố bản mầm non năm 2008, dùng để chấm chất lượng tương tác giữa giáo viên và trẻ theo ba lĩnh vực: hỗ trợ cảm xúc, tổ chức lớp học và hỗ trợ học tập, mỗi lĩnh vực chia thành các khía cạnh chấm từ 1 đến 7. Khác với ECERS đo cả môi trường lẫn tương tác, CLASS chỉ tập trung vào cách người lớn và trẻ trao đổi với nhau.
Lý do CLASS được chú ý là một phát hiện lặp đi lặp lại trong nghiên cứu mầm non: những thứ dễ đếm như sĩ số, bằng cấp, diện tích phòng học chỉ liên hệ yếu với kết quả của trẻ, trong khi chất lượng tương tác hằng ngày liên hệ rõ hơn. Từ năm 2011, chương trình Head Start của Mỹ dùng CLASS như một tiêu chí khi xét gia hạn tài trợ cho các đơn vị. Bài này giải thích thang đo, hai khái niệm chất lượng cấu trúc và chất lượng quy trình, và những gì nghiên cứu nói về giá trị của nó.
Chất lượng cấu trúc và chất lượng quy trình
Giới nghiên cứu mầm non, và cả các báo cáo của OECD trong loạt Starting Strong, thường chia chất lượng thành hai lớp. Chất lượng cấu trúc là các điều kiện có thể quy định và đếm được: sĩ số lớp, số trẻ trên mỗi người lớn, trình độ đào tạo của giáo viên, diện tích, lương và điều kiện làm việc. Chất lượng quy trình là những gì thật sự diễn ra trong lớp: cô nói chuyện với trẻ thế nào, xử lý cảm xúc của trẻ ra sao, hoạt động có kích thích suy nghĩ không.
Hai lớp liên quan với nhau: sĩ số nhỏ hơn và giáo viên được đào tạo tốt hơn tạo điều kiện cho tương tác tốt. Nhưng điều kiện không tự biến thành chất lượng. Một lớp mười lăm trẻ với cô có bằng đại học vẫn có thể ít trò chuyện, nhiều mệnh lệnh. Các phân tích tổng hợp về tỷ lệ cô trên trẻ và trình độ giáo viên thường cho thấy liên hệ với kết quả của trẻ yếu hoặc không nhất quán, trong khi các thước đo quy trình có liên hệ rõ hơn, dù vẫn ở mức vừa phải.
CLASS là công cụ đo lớp thứ hai. Nó không hỏi lớp có bao nhiêu trẻ, mà hỏi trong những phút người quan sát ngồi đó, người lớn có nhạy với tín hiệu của trẻ không, có giữ cho trẻ bận rộn với việc có ý nghĩa không, có giúp trẻ nghĩ sâu hơn không.
Ba lĩnh vực và mười khía cạnh của CLASS bản mầm non
Bản CLASS cho lớp mẫu giáo (Pre-K) gồm mười khía cạnh. Bảng dưới diễn giải ý chính của từng khía cạnh, không thay thế được bộ mô tả gốc.
| Lĩnh vực | Khía cạnh | Ý chính |
|---|---|---|
| Hỗ trợ cảm xúc | Không khí tích cực | Sự ấm áp, tôn trọng, niềm vui trong quan hệ cô và trẻ |
| Không khí tiêu cực | Mức độ quát mắng, mỉa mai, giận dữ, trừng phạt; điểm cao nghĩa là tiêu cực nhiều, được tính đảo chiều | |
| Nhạy cảm của giáo viên | Nhận ra và đáp lại nhu cầu học tập, cảm xúc của từng trẻ | |
| Tôn trọng góc nhìn của trẻ | Để trẻ lựa chọn, dẫn dắt, phát biểu ý kiến, không kiểm soát quá mức | |
| Tổ chức lớp học | Quản lý hành vi | Kỳ vọng rõ ràng, phòng ngừa thay vì xử phạt, chuyển hướng hành vi khéo |
| Hiệu suất thời gian | Ít thời gian chết, chuyển tiếp gọn, trẻ luôn có việc để làm | |
| Hình thức tổ chức học | Dùng nhiều cách và vật liệu để trẻ tham gia, không chỉ ngồi nghe | |
| Hỗ trợ học tập | Phát triển khái niệm | Câu hỏi vì sao, như thế nào; dự đoán, so sánh, liên hệ với đời sống |
| Chất lượng phản hồi | Phản hồi mở rộng hiểu biết của trẻ qua nhiều lượt, không dừng ở khen chung chung hay đúng sai | |
| Làm mẫu ngôn ngữ | Trò chuyện thường xuyên, câu hỏi mở, nhắc lại và mở rộng câu của trẻ, dùng từ mới |
Trong rất nhiều nghiên cứu dùng CLASS ở Mỹ và các nước khác, lĩnh vực hỗ trợ học tập thường có điểm thấp nhất, trong khi hỗ trợ cảm xúc và tổ chức lớp học ở mức trung bình đến khá. Nghĩa là nhiều lớp ấm áp và trật tự, nhưng ít khi đẩy suy nghĩ của trẻ đi xa hơn một bước.
Cách một buổi quan sát CLASS được tiến hành
CLASS dùng chu kỳ quan sát ngắn lặp lại, khác với ECERS chấm một lần sau buổi dài:
- Người quan sát được đào tạo và phải vượt qua bài kiểm tra độ tin cậy dựa trên các đoạn video đã được chấm chuẩn.
- Mỗi chu kỳ gồm khoảng hai mươi phút quan sát và ghi chép hành vi cụ thể, tiếp theo khoảng mười phút chấm điểm từng khía cạnh.
- Một buổi thường có ít nhất bốn chu kỳ, trải qua nhiều loại hoạt động trong ngày như hoạt động nhóm lớn, chơi tự chọn, nhóm nhỏ.
- Mỗi khía cạnh được chấm từ 1 đến 7, chia ba vùng: thấp (1–2), trung bình (3–5), cao (6–7), dựa trên các mô tả hành vi trong cẩm nang.
- Điểm các chu kỳ được lấy trung bình cho từng khía cạnh, rồi cho từng lĩnh vực; báo cáo thường trình bày theo lĩnh vực.
Cách chia chu kỳ giúp giảm ảnh hưởng của một khoảnh khắc đặc biệt, như một trận cãi nhau hay một hoạt động trình diễn. Tuy vậy, một buổi sáng vẫn chỉ là một lát cắt, và nghiên cứu cho thấy điểm của cùng một lớp có thể dao động giữa các ngày, giữa đầu năm và cuối năm học.
Nghiên cứu nói gì về giá trị của CLASS
Liên hệ với kết quả học tập và xã hội của trẻ. Các nghiên cứu lớn ở Mỹ, trong đó có bài của Andrew Mashburn và cộng sự năm 2008 trên Child Development dựa trên dữ liệu chương trình mẫu giáo công của nhiều bang, cho thấy điểm hỗ trợ học tập liên quan tới tiến bộ về ngôn ngữ và học tập, điểm hỗ trợ cảm xúc liên quan tới kỹ năng xã hội. Các thước đo cấu trúc trong cùng nghiên cứu liên hệ yếu hơn.
Có thể có ngưỡng. Một số phân tích, như của Margaret Burchinal và cộng sự năm 2010, gợi ý rằng tác động của chất lượng tương tác rõ hơn khi lớp vượt qua một ngưỡng nhất định, và dưới ngưỡng đó, cải thiện nhỏ ít tạo khác biệt. Kết luận về ngưỡng còn đang được kiểm tra.
Mức liên hệ vẫn khiêm tốn. Giống ECERS, các mối liên hệ giữa điểm CLASS và kết quả của trẻ thường nhỏ. Một số nghiên cứu kiểm tra lại không thấy liên hệ rõ ở một vài lĩnh vực. Điều này phản ánh cả giới hạn của việc đo một lớp trong vài giờ lẫn thực tế rằng phát triển của trẻ chịu nhiều ảnh hưởng ngoài lớp.
Bằng chứng từ phân lớp ngẫu nhiên ở Ecuador. Một trong những bằng chứng chặt chẽ nhất đến từ ngoài nước Mỹ. Năm 2016, M. Caridad Araujo, Pedro Carneiro, Yyannú Cruz-Aguayo và Norbert Schady công bố trên Quarterly Journal of Economics nghiên cứu ở các trường mẫu giáo lớn tại Ecuador, nơi trẻ được xếp ngẫu nhiên vào lớp. Trẻ rơi vào lớp của giáo viên có điểm CLASS cao hơn tiến bộ nhiều hơn về ngôn ngữ, toán và chức năng điều hành trong năm học. Nhờ trẻ được xếp lớp ngẫu nhiên, khác biệt này khó giải thích bằng việc gia đình chọn lớp, nên đây là bằng chứng gần với nhân quả hơn phần lớn nghiên cứu quan sát.
Dùng để huấn luyện có kết quả. Điểm mạnh được ghi nhận của CLASS là ngôn ngữ chung để huấn luyện giáo viên. Các chương trình huấn luyện dựa trên video lớp học của chính giáo viên, như MyTeachingPartner do cùng nhóm Đại học Virginia phát triển, đã được thử nghiệm và cho thấy cải thiện chất lượng tương tác.
Dùng CLASS để đánh giá: bài học từ Head Start
Khi chương trình Head Start bắt đầu dùng điểm CLASS trong hệ thống xét gia hạn tài trợ, đơn vị nào có điểm dưới một ngưỡng ở một lĩnh vực có thể phải cạnh tranh lại để giữ tài trợ. Cách làm này đẩy chất lượng tương tác lên thành ưu tiên của cả hệ thống, và nhiều đơn vị đầu tư vào huấn luyện giáo viên theo CLASS.
Nó cũng làm lộ ra những khó khăn của việc dùng một thang quan sát để ra quyết định quan trọng. Điểm phụ thuộc vào người chấm, ngày chấm, lớp được chọn. Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng sai số đo của vài buổi quan sát không nhỏ so với khoảng cách giữa đơn vị "đạt" và "không đạt". Cũng có lo ngại rằng giáo viên học cách trình diễn đúng hành vi được chấm trong ngày có người quan sát.
Bài học chung ở đây vượt khỏi CLASS: một công cụ đo tốt cho nghiên cứu và huấn luyện không mặc nhiên là công cụ tốt để xếp hạng hay thưởng phạt. Khi một chỉ số trở thành mục tiêu, người ta tìm cách đạt chỉ số, và chỉ số mất dần khả năng phản ánh điều nó định đo.
Đem ý tưởng CLASS vào việc nhìn một lớp mầm non ở Việt Nam
Các quy định về chất lượng cấu trúc ở Việt Nam khá rõ: Điều lệ trường mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định số trẻ tối đa của mỗi nhóm, lớp theo độ tuổi, cùng các quy định về định mức giáo viên và chuẩn trình độ đào tạo trong Luật Giáo dục 2019. Những con số này nên được kiểm theo văn bản hiện hành và là điều kiện cần. Nhưng như nghiên cứu về CLASS cho thấy, chúng không nói được lớp có tương tác tốt hay không.
Khi được xem một lớp, có thể dùng ba lĩnh vực của CLASS như ba câu hỏi đơn giản. Lớp có ấm áp không: cô có cười, gọi tên, cúi xuống ngang tầm mắt trẻ, hay chủ yếu ra lệnh? Lớp có trôi chảy không: trẻ có phải ngồi chờ lâu, có lúc cả lớp xếp hàng không làm gì, hay luôn có việc? Cô có giúp trẻ nghĩ không: khi trẻ trả lời, cô có hỏi tiếp "vì sao", "nếu thì", hay chỉ nói "đúng rồi, giỏi lắm"?
Lĩnh vực thứ ba thường khó thấy nhất và cũng là nơi nghiên cứu ghi nhận điểm thấp ở nhiều nước. Một câu hỏi tốt để đặt với trường là: giáo viên được góp ý về cách trò chuyện, đặt câu hỏi với trẻ bằng cách nào, có ai dự giờ và phản hồi thường xuyên không. Một trường có văn hoá huấn luyện như vậy thường cải thiện được chất lượng quy trình theo thời gian.
Câu hỏi thường gặp
CLASS chỉ dùng cho lớp mẫu giáo thôi sao?
Không. Ngoài bản mầm non, có các bản cho trẻ sơ sinh, nhóm trẻ biết đi, và các bản cho tiểu học, trung học. Mỗi bản có lĩnh vực và khía cạnh điều chỉnh theo lứa tuổi, ví dụ bản cho nhóm trẻ biết đi có hai lĩnh vực là hỗ trợ cảm xúc hành vi và hỗ trợ tham gia học tập.
Vì sao hỗ trợ học tập thường có điểm thấp?
Khía cạnh này đòi hỏi giáo viên liên tục đặt câu hỏi mở, phản hồi qua nhiều lượt và làm mẫu ngôn ngữ phong phú, điều khó duy trì trong một lớp đông, nhiều việc chăm sóc. Đào tạo giáo viên ở nhiều nơi cũng thiên về tổ chức hoạt động hơn là kỹ năng trò chuyện mở rộng tư duy.
CLASS có đánh giá được trường song ngữ không?
CLASS đo chất lượng tương tác bất kể ngôn ngữ, nên về nguyên tắc dùng được. Tuy vậy, người quan sát phải hiểu ngôn ngữ đang dùng trong lớp. Với lớp có giáo viên nói tiếng Anh, các khía cạnh như làm mẫu ngôn ngữ hay chất lượng phản hồi còn phụ thuộc vào việc trẻ có hiểu đủ để tham gia trò chuyện không.
Tỷ lệ cô trên trẻ có còn quan trọng không khi chất lượng quy trình mới là chính?
Vẫn quan trọng, như điều kiện. Tỷ lệ tốt không bảo đảm tương tác tốt, nhưng tỷ lệ quá thấp làm tương tác tốt gần như không thể. Hai lớp chất lượng cần được nhìn cùng nhau: điều kiện cấu trúc tạo khả năng, còn quy trình quyết định khả năng đó có thành hiện thực không.
Giáo viên có thể tự dùng CLASS để cải thiện không?
Bộ công cụ chính thức cần đào tạo có chứng nhận. Tuy vậy, cách làm phổ biến và hiệu quả là quay video một hoạt động của chính mình rồi xem lại cùng đồng nghiệp hoặc người hướng dẫn, chú ý vào cách đặt câu hỏi và phản hồi. Đây là cốt lõi của các chương trình huấn luyện dựa trên CLASS.
Điểm CLASS của một lớp có ổn định không?
Chỉ tương đối. Điểm có thể dao động giữa các ngày, các hoạt động và các thời điểm trong năm học, và người chấm khác nhau có thể lệch nhau dù đã đạt chuẩn độ tin cậy. Vì vậy nghiên cứu thường quan sát nhiều chu kỳ và nhiều buổi, và không nên đọc điểm một buổi như kết luận cuối cùng.