Khi con gần 3 tuổi, việc cần chốt là ngôi trường con sẽ học suốt ba năm mẫu giáo (lớp mầm 3–4 tuổi, lớp chồi 4–5 tuổi, lớp lá 5–6 tuổi). Nên bắt đầu tìm từ khi con khoảng 2 tuổi rưỡi, chọn trong ba loại trường (công lập, tư thục, trường có yếu tố nước ngoài hoặc song ngữ), đến xem vào giờ sinh hoạt thật, và hỏi ban giám hiệu về một ngày của lớp, giáo viên, sĩ số và cách trường trao đổi với gia đình.
Đây là quyết định đáng làm kỹ vì nó kéo dài ba năm và thường nối thẳng sang lớp 1. Bài đi theo trình tự thời gian, rồi tới các loại trường và danh sách câu hỏi. Việc kiểm giấy tờ pháp lý của một trường có bài riêng ở danh mục đọc hiểu thông tin trường; việc chọn chương trình (tích hợp, quốc tế) có bài kế tiếp trong danh mục này.
Lịch tìm trường theo tháng, tính ngược từ ngày con nhập học
Lấy mốc là tháng con dự kiến vào lớp mầm (thường đầu năm học, khoảng tháng 8–9). Lịch dưới đây là khung tham khảo; với trường công lập, lịch tuyển sinh do địa phương công bố hằng năm, nên theo dõi thông báo của phường, xã.
- Trước 9–12 tháng: bàn trong nhà ba điều nền: ngân sách hằng tháng chấp nhận được, bán kính đi lại (gần nhà hay gần chỗ làm), và ai đưa đón. Ba điều này loại bớt phần lớn lựa chọn.
- Trước 6–9 tháng: lập danh sách bốn đến sáu trường trong bán kính đó, gồm cả trường công lập theo địa bàn. Hỏi các phụ huynh đang có con học ở đó, nhưng nhớ rằng mỗi người chỉ thấy một lớp.
- Trước 4–6 tháng: đến xem hai ba trường vào giờ sinh hoạt thật (giờ đón sáng, giờ ăn trưa hoặc giờ chơi ngoài trời), không chỉ vào buổi giới thiệu.
- Trước 2–4 tháng: theo dõi thông báo tuyển sinh mầm non công lập của địa phương; với trường tư thục, hỏi lịch nhận hồ sơ và có buổi học thử hay làm quen không.
- Trước 1–2 tháng: chốt trường, chuẩn bị hồ sơ theo yêu cầu của trường, và bắt đầu cho con làm quen nhịp sinh hoạt mới ở nhà (giờ ngủ trưa, giờ ăn).
Nếu con đang học lớp nhà trẻ trong một trường có đủ các lớp mẫu giáo, quyết định đơn giản hơn: con thường lên thẳng lớp mầm. Câu cần trả lời lúc đó là có nên ở lại không, và câu trả lời dựa vào những gì gia đình đã thấy trong năm qua.
Ba loại trường mẫu giáo và điểm khác thường gặp
Luật Giáo dục 2019 chia cơ sở giáo dục theo loại hình công lập, dân lập và tư thục; ở thành phố, phụ huynh thường gặp ba nhóm sau. Đây là mô tả chung, từng trường có thể khác.
| Loại trường | Thường thấy | Điều nên hỏi thêm |
|---|---|---|
| Công lập theo địa bàn | Chương trình của Bộ; tuyển theo nơi cư trú; sĩ số theo quy định; học phí theo chính sách nhà nước | Năm nay địa phương ưu tiên độ tuổi nào; có bán trú, giữ trẻ ngoài giờ không |
| Tư thục trong nước | Chương trình của Bộ cộng thêm tiếng Anh, năng khiếu hoặc một phương pháp riêng; giờ đón linh hoạt hơn | Phần thêm chiếm bao nhiêu thời gian trong ngày; học phí gồm những gì |
| Song ngữ, có yếu tố nước ngoài | Có phần chương trình bằng tiếng Anh, có thể theo khung nước ngoài; giáo viên nước ngoài | Giáo viên nước ngoài dạy bao nhiêu giờ, trình độ chuyên môn mầm non ra sao; tiếng Việt được giữ thế nào |
Chọn loại trường không phải chọn "tốt" với "kém". Một trường công lập gần nhà, có cô ổn định có thể hợp hơn một trường song ngữ xa nửa giờ xe. Ngược lại, gia đình định cho con theo hệ song ngữ lâu dài có thể muốn con quen môi trường đó từ lớp mầm. Đọc cách trường tự giới thiệu cũng cần tỉnh táo: chữ "chuẩn quốc tế" hay các con số trường tự công bố nên được hỏi lại bằng chứng cụ thể.
Đi xem trường: nhìn gì trong ba mươi phút
Buổi giới thiệu cho biết trường muốn nói gì; buổi đi xem vào giờ thật cho biết trường đang làm gì. Nếu được phép đứng xem một lớp mầm trong nửa giờ, nên chú ý những điều sau:
- Cô nói chuyện với trẻ ở tầm mắt trẻ hay đứng trên cao ra lệnh; cô có gọi tên từng trẻ không.
- Trẻ đang làm gì: phần lớn ngồi nghe hay đang chơi, chọn đồ chơi, làm việc theo nhóm nhỏ.
- Có khoảng chơi ngoài trời thật không, có bóng mát, có cát, nước, cây không; trẻ được ra ngoài bao lâu mỗi ngày.
- Khi một bé khóc hoặc giành đồ chơi, cô xử lý thế nào: dỗ, giải thích, hay quát cho nhanh.
- Nhà vệ sinh, chỗ rửa tay có vừa tầm trẻ không; chỗ ngủ trưa có thoáng, sạch không.
- Đồ dùng, tranh trên tường là sản phẩm của trẻ hay chỉ là đồ trang trí mua sẵn.
Không trường nào hoàn hảo trong mọi mục. Điều đáng ghi nhận là cảm giác chung: trẻ trong lớp có thoải mái, có được chơi, có được người lớn để ý không. Nếu trường không cho phụ huynh xem giờ sinh hoạt vì lý do an toàn, hãy hỏi trường có cách nào khác để gia đình thấy một ngày thật của lớp.
Mười câu nên hỏi ban giám hiệu
Về một ngày của lớp: lịch sinh hoạt từ giờ đón tới giờ trả; bao nhiêu thời gian chơi tự do, bao nhiêu thời gian hoạt động có tổ chức; giờ ngủ trưa bao lâu.
Về giáo viên: mỗi lớp mầm có mấy cô; các cô có ổn định suốt năm không; trường giữ chân giáo viên thế nào; cô chủ nhiệm có theo lớp lên chồi, lá không.
Về sĩ số: lớp mầm năm nay bao nhiêu trẻ; có ghép độ tuổi không. Điều lệ trường mầm non hiện hành có quy định số trẻ tối đa theo độ tuổi; hỏi trường đang ở mức nào.
Về chương trình: trường thực hiện chương trình giáo dục mầm non của Bộ ra sao và thêm gì lên đó; phần thêm chiếm bao nhiêu trong ngày.
Về ăn uống và sức khoẻ: bếp ăn tự nấu hay đặt ngoài; trẻ dị ứng được xử lý ra sao; khi trẻ ốm trong ngày trường làm gì và báo phụ huynh thế nào. Phần dinh dưỡng chi tiết là việc của trang Dịch Vụ Trông Trẻ.
Về trao đổi với phụ huynh: qua sổ, ứng dụng hay gặp trực tiếp; bao lâu một lần có nhận xét về sự phát triển của con; khi có chuyện bất thường ai liên lạc với gia đình.
Về trẻ cần hỗ trợ thêm: trường làm gì khi thấy một trẻ có dấu hiệu chậm phát triển; có chuyên viên hay phối hợp với nơi nào không.
Về giai đoạn làm quen: tuần đầu trường cho đón sớm, ở lại cùng con hay có cách riêng; trường xử lý thế nào với bé khóc nhiều. Kỹ thuật làm quen chi tiết có ở trang Trung Tâm Trông Trẻ.
Về chi phí: học phí gồm những khoản nào, các khoản thu thêm trong năm, chính sách khi con nghỉ dài ngày.
Về đường lên lớp 1: trường có lớp lá không, học sinh lớp lá thường vào tiểu học nào, trường chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 bằng cách nào (không phải dạy trước chương trình lớp 1).
Trường gần nhà hay gần chỗ làm
Đây là băn khoăn thực tế ít được bàn nhưng ảnh hưởng mỗi ngày trong ba năm. Trường gần nhà giúp con có bạn cùng khu, ông bà hoặc người thân đón hộ dễ, cuối tuần gặp bạn ở công viên; khi đổi việc, đổi chỗ làm, trường không bị ảnh hưởng. Trường công lập lại tuyển theo nơi cư trú, nên trường gần nhà thường là lựa chọn công lập duy nhất.
Trường gần chỗ làm giúp bố mẹ đón muộn được, có việc gấp chạy sang nhanh, và con ngồi xe cùng bố mẹ mỗi sáng là thời gian trò chuyện. Đổi lại, con ngồi xe lâu hơn qua giờ cao điểm, và nếu bố mẹ nghỉ việc hay chuyển công ty thì việc đưa đón đảo lộn.
Một phép thử đơn giản: đi thử quãng đường từ nhà tới trường vào giờ đón trả thật, hai lượt, trong một tuần mưa. Nếu quãng đường làm cả nhà mệt ngay từ tuần thử, ba năm sau sẽ còn mệt hơn. Gia đình cũng nên tính trước năm lớp 1: trường tiểu học công lập cũng tuyển theo nơi cư trú, nên một trường mẫu giáo gần nhà thường giúp con có bạn cùng lên tiểu học.
Năm sai lầm hay gặp khi chọn trường mẫu giáo
Chọn theo cơ sở vật chất trước, con người sau. Sảnh đẹp, đồ chơi mới dễ gây ấn tượng trong buổi tham quan, nhưng điều con sống cùng mỗi ngày là cô giáo. Một lớp bình thường với cô ổn định, ấm áp đáng giá hơn một lớp đẹp mà cô nghỉ việc giữa năm.
Chọn theo lời của một phụ huynh. Mỗi phụ huynh chỉ thấy lớp của con mình, ở một năm học. Nên hỏi ba bốn người, ở các lớp khác nhau, và so với những gì chính mình quan sát.
Chọn khi đã quá sát ngày nhập học. Khi chỉ còn vài tuần, gia đình thường nhận chỗ nào còn trống. Bắt đầu sớm vài tháng giúp có thời gian đi xem và so sánh mà không vội.
Bỏ qua quãng đường đưa đón. Một trường tốt nhưng đường đi làm cả nhà căng thẳng mỗi sáng sẽ lấy mất phần lớn cái lợi của nó. Đi thử quãng đường vào giờ thật trước khi chốt.
Coi lời hứa về kết quả là thước đo. Những câu như "ra trường biết đọc, biết viết" hay "nói tiếng Anh như người bản xứ" không phải mục tiêu của giáo dục mầm non. Trường tốt thường nói về cách con được chơi, được quan sát và được hỗ trợ, ít khi hứa kết quả.
Khi nào nên tạm hoãn vào mẫu giáo, khi nào nên tìm hỗ trợ
Ba tuổi là mốc phổ biến, không phải mốc bắt buộc. Một số gia đình chọn cho con vào lớp mầm muộn vài tháng vì con vừa trải qua một thay đổi lớn (có em, chuyển nhà, ốm dài ngày), hoặc vì người chăm ở nhà vẫn ổn và con chưa có nhu cầu bạn bè rõ. Chuyện này không làm con chậm hơn, miễn là trước tuổi lớp lá con có thời gian học cùng bạn để quen nề nếp.
Ngược lại, có những tình huống nên chủ động hơn. Nếu con gần 3 tuổi mà nói rất ít, ít giao tiếp bằng mắt, không hứng thú với trẻ khác, hoặc gia đình đang băn khoăn về phát triển của con, thì việc nên làm trước là hỏi bác sĩ nhi và cân nhắc một buổi đánh giá phát triển, rồi mới chọn trường. Kết quả đánh giá giúp gia đình biết con cần một lớp như thế nào, có cần hỗ trợ song song không.
Trong hệ Global Star, can thiệp sớm có trang riêng là Global Star Special; thông tin nhập học các lớp mẫu giáo nằm ở Global Star School. Bài về các mốc theo dõi phát triển trong danh mục này liệt kê những dấu hiệu nên hỏi chuyên môn sớm.
Câu hỏi thường gặp
Lớp mầm, chồi, lá tương ứng với tuổi nào?
Lớp mầm dành cho trẻ 3–4 tuổi, lớp chồi cho trẻ 4–5 tuổi, lớp lá cho trẻ 5–6 tuổi, tính theo năm sinh. Ở một số nơi, đặc biệt phía Bắc, các lớp này còn được gọi là mẫu giáo bé, nhỡ, lớn. Tên gọi khác nhau nhưng độ tuổi tương ứng giống nhau.
Trường mầm non công lập có nhận trẻ 3 tuổi không?
Có, nhưng khi chỗ có hạn, nhiều địa phương ưu tiên trẻ lớn tuổi hơn để bảo đảm phổ cập. Chủ trương mở rộng phổ cập cho trẻ 3–5 tuổi từ năm 2025 có thể làm thay đổi điều này theo thời gian. Thông báo tuyển sinh của phường, xã nơi cư trú là nguồn chính xác nhất cho từng năm.
Có nên chọn trường dạy chữ, dạy toán sớm cho con 3 tuổi?
Không nên lấy đó làm tiêu chí. Chương trình mầm non của Bộ xây trên học qua chơi, và ngành giáo dục nhiều lần nhắc không dạy trước chương trình lớp 1. Ở tuổi 3, điều đáng tìm là trường cho con nhiều thời gian chơi, nói chuyện, vận động và làm quen nề nếp.
Đổi trường giữa năm lớp mầm có ảnh hưởng con không?
Con sẽ cần thích nghi lại, thường mất vài tuần. Nếu trường hiện tại thật sự không hợp, đổi vẫn tốt hơn giữ. Nên chọn thời điểm ít xáo trộn khác và nói trước với con bằng lời đơn giản. Thủ tục và kinh nghiệm chuyển trường có trang chuyên tại chuyentruong.com.
Đi xem trường nên mang con theo không?
Lần đầu bố mẹ nên đi riêng để quan sát kỹ và hỏi thoải mái. Khi đã thu hẹp còn một hai trường, đưa con đến xem sân chơi, lớp học giúp con quen dần và bố mẹ thấy phản ứng của con. Phản ứng của con một buổi chỉ là một dữ kiện, không phải kết luận.
Trường song ngữ có làm con kém tiếng Việt không?
Các nghiên cứu về trẻ song ngữ không cho thấy học hai ngôn ngữ làm trẻ chậm phát triển ngôn ngữ, nhưng tiếng Việt cần được nuôi dưỡng đều ở nhà và ở trường. Khi chọn trường song ngữ, nên hỏi tỉ lệ thời gian hai ngôn ngữ và trường giữ tiếng Việt cho trẻ như thế nào.