Triết lý thương hiệu của Global Star gói trong một câu: “Mầm non không phải nơi giữ trẻ. Đó là khoảng thời gian một đứa trẻ học cách tin vào chính mình, trước khi thế giới kịp dạy chúng nghi ngờ.” Cùng với hình ảnh “một ngôi sao, một bầu trời khai phóng”, câu này nói rằng hệ coi những năm mầm non là giai đoạn giáo dục thật sự, đặt trọng tâm vào sự tự tin và tinh thần mở của trẻ. Một triết lý như vậy chỉ có giá trị khi nhìn thấy được trong cách người lớn đối xử với trẻ mỗi ngày.
Bài này đọc kỹ câu triết lý và chữ khai phóng trong cách thương hiệu dùng, đặt chúng cạnh mục tiêu giáo dục mầm non trong Luật Giáo dục 2019, và đưa ra cách để phụ huynh tự thấy triết lý có đi vào lớp học hay chỉ nằm trên trang web.
Đọc từng vế của câu triết lý
Vế đầu, “mầm non không phải nơi giữ trẻ”, là một câu phủ định nhắm vào một quan niệm vẫn còn khá phổ biến: gửi con đi nhà trẻ là để có người trông cho bố mẹ đi làm. Câu này không chê việc chăm sóc; nó nói rằng chăm sóc chưa đủ, và người làm mầm non phải thấy mình đang làm giáo dục.
Vế sau, “khoảng thời gian một đứa trẻ học cách tin vào chính mình”, đặt trọng tâm vào một điều không đo bằng điểm: lòng tin của trẻ vào khả năng của bản thân. Đó là thứ hình thành khi trẻ được thử, được sai, được người lớn tin tưởng giao những việc vừa sức như tự cầm thìa, tự cất giày, tự nói ra mình muốn gì.
Vế cuối, “trước khi thế giới kịp dạy chúng nghi ngờ”, là phần mang màu văn chương nhất. Nó gợi một điều mà người làm giáo dục nào cũng thấy: trẻ càng lớn càng dễ ngại sai, ngại hỏi, ngại khác người. Câu triết lý xem những năm mầm non là lúc vun nền để trẻ mang theo sự tự tin đó vào những năm học sau.
Theo cổng thương hiệu, câu này được trích từ tài liệu nội bộ của phương pháp Global Nexus. Tài liệu đó chưa công bố rộng rãi, nên ở đây chỉ đọc câu chữ, không suy diễn thêm nội dung của phương pháp.
Luật Giáo dục cũng nói mầm non không chỉ là trông giữ
Điều thú vị là câu triết lý của thương hiệu đi cùng hướng với luật. Luật Giáo dục 2019 xác định giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân, thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi. Mục tiêu được nêu là phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách và chuẩn bị cho trẻ vào học lớp một.
Nói cách khác, ngay trong luật, trường mầm non đã không phải nơi giữ trẻ. Ba việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục được đặt cạnh nhau như một khối, không việc nào đứng riêng. Với trẻ nhỏ, bữa ăn, giấc ngủ, lúc rửa tay cũng là lúc trẻ học: học tự phục vụ, học chờ đến lượt, học gọi tên cảm xúc.
Điểm này giúp đọc câu triết lý cho công bằng. Một số người có thể hiểu câu “không phải nơi giữ trẻ” như coi nhẹ việc chăm sóc. Đọc cạnh luật thì không phải vậy: chăm sóc tốt là một phần của giáo dục, và một trường làm tốt phần chăm sóc chính là đang làm giáo dục.
Chữ khai phóng trong cách thương hiệu dùng
Gốc của chữ. Khai phóng là cách dịch quen thuộc của “liberal” trong cụm giáo dục khai phóng, một truyền thống giáo dục coi trọng việc mở mang trí tuệ, tư duy độc lập và hiểu biết rộng, thay vì chỉ đào tạo một nghề hẹp. Ở Việt Nam, chữ này hay gặp ở bậc đại học. Định nghĩa đầy đủ có ở danh mục Từ điển giáo dục sớm trên trang này.
Cách Global Star dùng. Trên các trang của hệ, khai phóng xuất hiện trong khẩu hiệu “một bầu trời khai phóng”, trong cụm “tiếng Anh khai phóng”, “ngôn ngữ khai phóng”, “triết lý khai phóng song ngữ”. Thương hiệu dùng chữ này để nói về tinh thần mở: trẻ được khuyến khích tò mò, hỏi, thử, và ngôn ngữ là công cụ để mở ra với thế giới chứ không chỉ là môn học.
Chữ này hứa gì. Một môi trường mà trẻ được chọn, được hỏi, được nói ý mình, được người lớn tôn trọng nhịp phát triển riêng. Đó là những điều quan sát được.
Song ngữ không đồng nghĩa với khai phóng. Trên các trang của hệ, hai chữ này hay đi cùng nhau, nhưng chúng là hai ý khác nhau. Song ngữ nói về ngôn ngữ dùng trong lớp. Khai phóng nói về tinh thần giáo dục. Một lớp có thể song ngữ mà vẫn dạy theo lối đọc chép, và một lớp chỉ dùng tiếng Việt vẫn có thể rất khai phóng.
Chữ này không hứa gì. Khai phóng không phải một chương trình được cấp phép riêng, không phải một tiêu chuẩn có tổ chức kiểm định, và không bảo đảm kết quả học tập nào. Khi một trường dùng chữ này, cách duy nhất để biết nó có nghĩa gì là xem trường làm gì.
Ngôi sao, bầu trời, la bàn, cánh cửa: bốn hình ảnh của thương hiệu
Thương hiệu Global Star dựng quanh bốn hình ảnh. Ngôi sao là đứa trẻ, mỗi trẻ một ngôi sao, và cũng là tên các lớp theo vì sao. Bầu trời là không gian rộng để trẻ khám phá, chính là chữ khai phóng được vẽ thành hình. La bàn là vai trò chỉ đường của cổng globalstar.vn giữa các nhánh. Cánh cửa là từng nhánh dịch vụ, mỗi cửa mở vào một nhu cầu.
Những hình ảnh này nhất quán và dễ nhớ, điều không phải thương hiệu nào cũng làm được. Chúng cũng có ích cho người dạy: một hình ảnh chung giúp giáo viên ở các cơ sở khác nhau kể cùng một câu chuyện với trẻ.
Nhưng hình ảnh là phần dễ làm nhất của một thương hiệu. Phần khó là để một đứa trẻ cụ thể, vào một buổi sáng mưa, được cô giáo ngồi xuống ngang tầm mắt, hỏi vì sao con buồn, chứ không bị giục vào hàng. Triết lý thật nằm ở những khoảnh khắc như vậy, và chúng không xuất hiện trên logo. Phụ huynh chỉ thấy được chúng khi ở lại lớp đủ lâu, hoặc khi nghe con kể lại một ngày của mình bằng giọng vui hay buồn.
Dấu hiệu quan sát được khi đi xem lớp
Không cần biết phương pháp sư phạm để nhận ra một lớp học có tôn trọng trẻ hay không. Trong một buổi tham quan, chú ý những điều dưới. Chúng áp dụng cho mọi trường, không riêng Global Star:
- Người lớn thường nói với trẻ ở tư thế ngang tầm mắt, giọng bình thường, không quát.
- Trẻ có lúc được chọn hoạt động hay góc chơi, không phải cả buổi đều làm cùng một việc theo hiệu lệnh.
- Sản phẩm của trẻ treo trên tường khác nhau, không phải hai mươi bức tranh giống hệt theo mẫu.
- Khi một trẻ khóc hay giận, người lớn dỗ và gọi tên cảm xúc, không doạ hay so sánh với bạn khác.
- Trẻ được tự làm những việc vừa sức như tự xúc ăn, tự cất đồ, dù chậm và vụng.
- Câu hỏi của trẻ được đáp lại, kể cả câu hỏi lạc đề.
Một lớp có phần lớn các dấu hiệu này là lớp đang sống với một triết lý tương tự câu “mầm non không phải nơi giữ trẻ”, dù trường đó có dùng câu khẩu hiệu nào. Ngược lại, một lớp không có dấu hiệu nào thì câu khẩu hiệu đẹp đến đâu cũng chỉ là câu chữ.
Câu nên hỏi để biết triết lý có đi vào lớp học
Những câu này hỏi được với người tư vấn, nhưng tốt nhất là hỏi giáo viên hoặc người phụ trách chuyên môn của cơ sở:
- Khi một trẻ không muốn tham gia hoạt động chung, cô xử lý thế nào?
- Một ngày của lớp có bao nhiêu thời gian trẻ được tự chọn hoạt động?
- Trường làm gì để trẻ tập tự phục vụ, và bố mẹ có thể phối hợp ở nhà ra sao?
- Giáo viên mới được hướng dẫn về triết lý của hệ như thế nào trước khi đứng lớp?
- Có lần nào phụ huynh góp ý làm trường thay đổi cách làm không, đó là việc gì?
Câu trả lời tốt thường cụ thể, có ví dụ, có tên một tình huống thật đã xảy ra, có khi kể cả chuyện trường chưa làm tốt và đang sửa. Câu trả lời chỉ lặp lại khẩu hiệu là dấu hiệu nên hỏi thêm.
Nếu có thể, xin dự giờ hoặc ngồi quan sát một buổi ngắn sau buổi tư vấn. Những gì bạn thấy trong hai mươi phút ngồi lặng ở góc lớp thường nói nhiều hơn một giờ nghe giới thiệu. Nhiều trường cho phụ huynh làm việc này khi được hẹn trước, miễn là không làm xáo trộn nhịp của trẻ.
Giới hạn của một câu khẩu hiệu
Một câu triết lý viết hay có sức nặng riêng: nó cho người dạy một la bàn khi phải quyết định trong những tình huống không có trong sách, và cho phụ huynh một thước đo để góp ý. Nhưng khẩu hiệu cũng có giới hạn mà người đọc nên biết.
Thứ nhất, khẩu hiệu không đo được. Không có tổ chức nào kiểm định xem một trường có thật sự giúp trẻ “tin vào chính mình” hay không. Những gì đo được ở bậc mầm non là các tiêu chuẩn về an toàn, cơ sở vật chất, tỉ lệ giáo viên, trình độ giáo viên, kết quả kiểm định chất lượng do cơ quan giáo dục thực hiện. Triết lý đứng ở tầng khác, bổ sung chứ không thay cho những tiêu chuẩn đó.
Thứ hai, khẩu hiệu giống nhau ở mọi cơ sở, nhưng con người thì không. Cùng một triết lý, một cô giáo có kinh nghiệm và một cô giáo mới vào nghề sẽ thể hiện khác nhau. Vì vậy, khi đánh giá, hãy đánh giá cơ sở và lớp cụ thể, không đánh giá cả thương hiệu qua một câu chữ.
Thứ ba, khẩu hiệu dễ được dùng như lời tiếp thị. Câu “không phải nơi giữ trẻ” đọc lên dễ khiến bố mẹ cảm thấy những nơi khác chỉ là chỗ giữ trẻ. Đọc cho công bằng, đó là lời cam kết của chính hệ với chính mình, không phải phán xét những trường khác.
Câu hỏi thường gặp
Câu “mầm non không phải nơi giữ trẻ” có phải coi nhẹ việc chăm sóc không?
Không nên hiểu như vậy. Luật Giáo dục 2019 đặt nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục cạnh nhau như nhiệm vụ của giáo dục mầm non. Câu triết lý nhấn rằng chăm sóc chưa đủ, chứ không nói chăm sóc không quan trọng. Một trường chăm sóc tốt chính là đang giáo dục tốt.
Khai phóng ở bậc mầm non có giống khai phóng ở đại học không?
Cùng một tinh thần mở mang, coi trọng tư duy độc lập, nhưng cách thể hiện khác hẳn. Ở trẻ nhỏ, đó là được tò mò, được hỏi, được chọn và được thử. Không có môn học khai phóng riêng ở bậc mầm non; nó thể hiện qua cách người lớn đối xử với trẻ.
Triết lý của Global Star có văn bản công khai không?
Cổng thương hiệu trích câu triết lý từ tài liệu nội bộ của phương pháp Global Nexus. Tài liệu đầy đủ chưa được công bố rộng rãi. Muốn hiểu sâu phương pháp, bạn có thể đọc trang của Global Nexus hoặc hỏi trực tiếp người phụ trách chuyên môn.
Làm sao biết một trường sống đúng với khẩu hiệu của mình?
Đi xem lớp vào giờ hoạt động bình thường, không chỉ vào ngày hội, và quan sát cách người lớn nói chuyện với trẻ. Hỏi giáo viên những tình huống cụ thể như trẻ khóc, trẻ không muốn tham gia. Câu trả lời cụ thể đáng tin hơn mọi khẩu hiệu.
Một thương hiệu có triết lý rõ ràng có tốt hơn trường không nói gì về triết lý không?
Triết lý rõ ràng giúp người dạy có hướng chung và phụ huynh biết mình đang chọn gì. Nhưng có những trường nhỏ không viết khẩu hiệu mà vẫn đối xử với trẻ rất tốt. Điều quyết định vẫn là những gì diễn ra trong lớp mỗi ngày.